كاخ خشيارشا
در مشرق اين بنا و دنبالهء ايوان اصلى فوقانى كه بلندترين بقاياى ساختمانى تخت جمشيد در آنجاست ويرانههائى است كه از قرار معلوم در ميان بناهاى آنجا سومين كاخ عظيم اصلى بهشمار مىرفته است .
نبشتههائى بر پلهها و درگاهها و جرزهاى رفيع گوشهها آشكار مىسازد كه مانند تالار بار بزرگ بوسيلهء خشايارشا ساخته شده و از اينرو طبيعى است كه به عنوان كاخ آن شهريار شهرت يافته است .
درواقع تزئينات ساختمانى آن شباهت تام با قصر پدر وى دارد ، غير از آنكه اين ساختمان رو به طرف شمال است و از هر جهت بر پايه و ميزان بزرگ - ترى بنا شده است . در جلو آن ايوانى بوده كه با چهار رديف پلكان از سمت مشرق و دو رشته پله از طرف مغرب به آن وارد مىشدند ، اين پلهها به حالت غمانگيزى خراب افتاده است . پس از بالا رفتن از پلكان به رواق يا مدخل اصلى كاخ مىرسيم كه پايههاى دو رديف ستون كه هر رديف شش ستون داشته در آنجا ديده مىشود بوسيلهء چند درگاه از آنجا به تالار ستوندار مركزى مىرفتهاند كه سقفش بر سى و شش ستون يعنى در شش رديف شش ستونى قرار گرفته بود ، و حالا فقط پايهء آن ستونها باقى است .
از ميان اين تالار در فاصلهء كمى تا كف آن كه فعلا نيك مشهود است آبرو زيرزمينى است كه تكسيه بىتأمل وافى به آن عنوان حمام داده است ، ولى هيچ اثرى دال بر اين موضوع و يا آثارى از وجود حمام در آنجا يافته نشده است و جاى ترديد مختصرى است كه آن مجرا براى جريان آب و يا فاضل آب بوده كه آثارش در قسمتهاى ديگر ايوان در زير تالار خشيارشا نيز ديده مىشود . كرپورتر آن را با آبانبار كوهپايهء شرقى و يا مخزن سنگى كه در نزديكى رواق خشيارشا است مربوط دانسته است .
در اينجا هم چند بناى كوچكتر در حوالى آن هست كه ظاهرا چهار بنا در هر طرف و از تالار مركزى به دو تا از آنها راه بوده است . درگاهها و پنجرهها