ستونهاى سنگ خارا كه روزگارى سر بر آسمان و كاخ جمشيد را در پرسپوليس استوار داشت ، حال بناى ويرانهء عظيم او با پلههاى شكسته در كنارهء كوه سرنگون فروافتاده است . اما همهء آن ستونها هم بهطورىكه دستگاه عكاسى گواه است فرونيفتادهاند و با وجود خرابكارىهاى پليدانه هنوز خوشبختانه ستونهائى هست كه از گزند زمانه مصون مانده و هرچند آسيب فراوان ديدهاند و منظرهء غمانگيزى دارند باز طرح و چگونگى اصلى آن ابنيه را در نظر ما روشن مىسازند و مشتمل بوده است بر تالار مركزى با شش رديف ستون كه هر رديف خود شش ستون داشته با رواقهاى پيشآمدهاى كه سه سمت شمالى و شرقى و غربى داراى دو رج ستون و هر رج هم شش ستون و جمعا با هفتاد و دو ستون بوده كه درحالحاضر سيزده ستون برجاست .
هر نقشه و طرحى كه ( از جمله نقشهاى كه به دستور اين جانب تهيه شده بوده است ) من ديدهام تمام ستونها در جاى اصلى خود نمودار نيست ، در چندين جا پايههاى ستونها هنوز محفوظ مانده و قطعات شكسته در نزديكى آنها از هر طرف فروريخته است .
سطح درونى اين پايهها كه در اصل به يكديگر متصل بود مثل روز اول نرم و صاف مانده و سوراخ بستها كه آنها را به هم مىپيوسته است هنوز ديده مىشود . از استوانههائى كه بهصورت كموبيش مصدوم معلوم است و يا آثار ويرانى كه در آن حوالى است نيك آشكار مىگردد كه در اين دستگاه ستون - بندى نيز دو سبك كار عهد هخامنشى رعايت شده است .
در رواق جلو و تالار مركزى ستونها در بالا از سه استوانه تركيب يافته و به دو نيمه سر گاو منتهى مىشده است كه گردن خالى آنها مثل رواق خشايارشا تكيهگاه گچبرى بوده است . ستونها شامل سه قطعه سنگ بوده ، اما در رواقها استوانهء سادهترى داراى سرستون سر گاو بهكار رفته ، ستونهاى چهارجرزى بيشتر ديده مىشود هرچند كه در سر همهء ستونها نيز يكسان سرستون گاو بهكار نبردهاند ، بلكه سر اسب افسانهاى كه شاخى بر پيشانى داشته است ديده مىشود .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٢٠١