سپس ايوان ديگرى است كه ده پا از سطح كاخ خشيارشا بالاتر قرار گرفته و بالاخره در ارتفاع مجدد ده پا ايوانى است كه در آنجا كاخهاى داريوش و خشيارشا بنا گرديده بوده است .
با چه ساختهاند ؟
تمام اين بناها و خود ايوان و ديوارهاى خارجى را از يك جنس ساختهاند . تركيب پاكيزه و رنگآميزى عالى و درخشندگى بسيار بناها بعضىها را به اين تصور انداخت كه مرمر در آنها بهكار رفته است ، اما بعضى ديگر قسمتهاى مختلف را جدا و بواسطه رنگ سنگهاى چخماق و سياه درجهبندى كردهاند . دو قرن پيش ، لوبرن و نيبور نيز در قرن گذشته اين خطا را حقا خاطرنشان كردند . جنسى كه هر يا رد مربع از حجارى و تيشهكارى و روسازى بناهاى تخت جمشيد را تشكيل داده و درواقع بهنظر من همهء آثار دورهء هخامنشى بدون استثنا با آن ساخته شده است ، سنگ « 1 » كوهستانات خود ايران است .
مقبرههاى شاهى با همين سنگ حجارى شده و اعلاميهء سرورانهء بيستون نيز بر همين سنگها منقور گرديده و قبر كوروش هم با آن بنا شده است . اين سنگ كه از جهت جنس و ظاهر به مرمر شباهتى دارد مناسبترين جنسى بوده كه آسان فراهم مىگرديده است . رنگهاى گوناگون آنكه بسته به تابش نور تغيير مىيابد براستى حيرتانگيز است . گاهى مانند برف سفيد ، گاهى سرخفام در بعضى جاها تيره و غالبا خاكسترى است و هرگاه كاملا صاف و تميز شود كبود مىنمايد .
ترديدى هم نيست كه اين جنس را از كجا آورده بودند ، چون از وضع و ظاهر كوه رحمت پيداست كه سنگ را از كجا كندهاند و هنوز تختهسنگ و سنگپارههاى درشت براى تيشهكارى يا حمل در آن حوالى ريخته است و سنگريزه نيز در سراسر دامنه ديده مىشود و شايد هم بهدليل عمده همين وفور مادهء اصلى بوده كه تخت جمشيد را در آن محل برپا كردهاند ، زيراكه احتياجى در حمل سنگ به جاهاى دوردست نبوده و كارگران سنگ را از كوه كنده و تراش نموده و به محل بنا مىبردهاند .
هامش
( 1 ) -Calcareous Limestone