فصل بيست و يكم تخت جمشيد و ويرانههاى ديگر
آثار دورههاى هخامنشى و ساسانى
اين فصل را به يك بررسى انتقادى دربارهء كاخها و بقاياى ساختمانى عهد باستان كه در چند ميلى اراضى جلگهء پلوار و مرودشت واقع شدهاند و سياحان در فاصلهء چند ميلى شمالى شيراز به سير و سياحت آنها توانند پرداخت اختصاص مىدهم .
در اين محل در جوار و بلكه تقريبا در ديدگاه يكديگر به احتمال قوى جالبترين مجموعهء ويرانههاى عظيم كه به دورههاى مختلف تعلق دارند واقع شده است كه شايد مانند آن را در هيچجاى ديگر دنيا نتوان يافت .
اين آثار به دو دوره مربوط است : عهد هخامنشى و زمان ساسانيان و سه قسم كار و هنر باستانى را به ما نشان مىدهد : حجارىهاى كاخها ، كندن قبرها در سينهء كوه و نقوش برجسته در سنگها .
آثار دورهء هخامنشى را به چهار دسته مىتوان تقسيم كرد :
1 - كاخهاى ويران در مقر شاهى استخر ( كه بايد شرحى از آثار بعدى مربوط به دورهء ساسانيان و عهد اسلامى بر آن افزود چون آثارى هم از اين ادوار در آنجا باقى مانده است ) .