غربى تا پايتخت ساخته شود و از قرار معلوم جملگى بر اين قولند كه يگانه خط آهن ايران است كه امكان سود تجارتى دارد خطى است كه از شوشتر ( به احتمال بيشتر شايد محمره ) شروع و از ميان لرستان به خرمآباد و بروجرد منتهى شود و از آنجا مىتوان آن را با آسانى به كرمانشاه و همدان و خط تهران و بغداد ارتباط داد و از طرف ديگر با سلطانآباد و قم و مآلا به تهران ، بندر جديد جنوبى ايران چند صد ميل به پايتخت نزديكتر خواهد شد و مانع عظيمى هم مانند كتل راه كاروانى بوشهر - شيراز ندارد . علاوهبر آنكه تجارت وارداتى و صادراتى ايران را به سمت خليج فارس معطوف خواهد ساخت از ميان غلهخيزترين نواحى ايران نيز خواهد گذشت و در حال و آبادانى شهرها تأثير خواهد نمود . به عبارت ديگر هم خط - سير تجارت داخلى و هم خارجى خواهد شد و از مازاد محصولات داخلى مقدارى هم به خارج خواهد رسيد .
هنگامى كه راجع به ساختن جاده در همان خط سير صحبت داشتم ، البته امكان ايجاد راهآهن را هم در آن حدود از نظر دور نگذاشتم . در ايران قسمت عظيم نيروى انسانى صرف سير و حركت بين نقاط زيارتى و مكانهاى مقدس مىشود و اگر خطآهن محمره را بسازند دسترسى آسان به پنجتا از اين بارگاهها ميسر خواهد گرديد . قم در شمال كه آرامگاه حضرت فاطمه ( ع ) خواهر امام رضا ( ع ) است و بارگاههاى كربلا و نجف و سامره كه همه در مجاورت فرات و دجله است و به ترتيب مزار امام حسين و حضرت على و امام حسن عسكرى ( ع ) است . بالاتر از همه راه مكه باز مىشود كه هر مسلمان خالص شايق است كه براى احراز عنوان حاجى دستكم يكبار در عمر خويش به آنجا برود . هرگاه درنظر بياوريم كه هرساله صدها هزار نفر با تلاش بسيار به اين اماكن رو مىآورند و فراموش هم نمىكنيم كه اهالى آسيا علاقهء خاصى به مسافرت با ترن دارند مىتوان قياس كرد كه عايدات سرشارى نيز نصيب و بسيارى از اهل عبادت و زيارت را خشنود و سعيد خواهد گردانيد .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 800
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٨٠٠