4 - مجموع عدهها - سرانجام با حذف كردن گزارشهاى مغلوط و حاصل جمعهاى خالص و افرادى كه در مرخصىاند تعداد واقعى را كه درحالحاضر خدمت زير پرچم انجام مىدهند تا 000 ر 30 نفر « 1 » تخمين زدهاند .
دستهء سواران جنگى نامنظم -
اينك توضيحاتى هم دربارهء اقلام مندرج در قسمت مزبور اضافه و سخن را از سواران جنگى نامنظم آغاز مىكنيم . تركيب اساسى آنها را قبلا شرح دادهام . زبدهترين ايشان كردهاى ساكن شمال شرقى و شمال غربى و تيمورىهاى مشرق و ايلات مختلف يا گروههاى بومى - مثل بختيارىها هستند كه در جنوب باخترىاند .
سر . هنرى رالينسن كه در احوال ايشان مشاهدات شخصى داشته وقتى راجع به ايلات مرز غربى گفته بوده است كه « آن عده از ايشان كه در مناطق كوهستانى از آرارات تا شيراز ساكناند ، نمونهء ايدهآلى افراد نظامىاند . مردان ورزشكار ، نيرومند ، پرطاقت و فعالاند . » سهمى كه هر ايل يا ناحيه براى سوار نظام دولتى ، سوار مىدهد ، بسته به تعداد خانوار يا چادر است و در دورههاى مختلف تا حد معتنابهى كم و زياد شده است .
هامش
( 1 ) - با اطلاعاتى كه اخيرا به من رسيده است ذكر ستون پنجم را هم ضرورى مىسازد چون حاكى است كه درحالحاضر ، بهار سال 1891 حتى عدهء كمترى تحت سلاحاند . اين جمع كل مگر در مواردى كه اشارهء متفاوتى بشود به شرح ذيل است :
تهران : شش گردان كه اسما هر گردان 800 سرباز دارد .
خراسان : مشهد يك گردان كلات نادرى و سرخس : يك گردان .
كرمان و بلوچستان ايران : يك گردان ، فارس : يك گردان .
لرستان و بروجرد : يك گردان و چهار توپ .
اصفهان و يزد : يك گردان و 400 سوار .
استراباد و گرگان : يك گردان ، كرمانشاه و كردستان : يك گردان .
آذربايجان : تبريز يك گردان و نيم و صد سوار ، مغان ( مرز روسيه ) يك گردان و دو توپ .
اروميه : نيم گروهان و دو توپ ، ساوجبلاغ : نيم گروهان .
جمع عدهء زير سلاح هفده گردان يا حداكثر 13000 نفر ، و 1800 تن نفرات توپخانه . معهذا ليست رسمى قشونى در سال 1890 - 1891 مشعر بر اين است كه 44 هنگ يا 35200 تحت سلاحاند ( و 35 هنگ و 28000 نفر در مرخصىاند ) و همچنين 2200 نفر افراد توپخانه تحت سلاح و 2990 نفر در مرخصىاند .