يا قسمتى از كشور ، فهرستى از جادههاى عمده كه در نواحى مجاور هست و نويسندگان سابق از آنها عبور يا نامشان را ذكر كردهاند ترتيب دادهام . در سرزمينى عارى از خط آهن يا كتابچهء راهنماى رسمى ، مسافر تازهوارد اگر بخواهد از كورهراهى بگذرد احتمال قوى هست كه به اين نكته التفاتى ننمايد كه آيا فرد ديگرى سابقا از خط سير او گذشته است و يا آنكه وى در زمين بكرى سفر مىكند ، در صورت اول من براى او وسيلهء مقايسهاى فراهم و در شق ثانى او را با مسئوليتهاى كار اكتشاف آشنا مىسازم . بدوا اميدوار بودم كه شرح و فهرستى راجع به « جغرافيا و سفر در ايران » به جلد دوم ضميمه كنم ، اما رشتهء فصول كتاب به اندازهاى دراز شده است كه بايد مجلد جداگانهاى براى انجام يافتن اين منظور اختصاص بدهم . در عوض هنگام بحث راجع به هريك از محلات يا موضوعات ، فهرست نسبتا كاملى كه حاصل مطالعاتم بوده است از تأليفات مربوط در زبانهاى اروپائى ضميمه كردهام و جدولها و شجرهء انساب و فهرستهائى نيز كه هيچوقت سابقا انتشار نيافته است در متن كتاب آوردهام .
راجع به نظريات سياسى مندرج در اين اثر مايلم هرگونه مسئوليت را برعهدهء خود بگيرم . اين نظريات از منبع ديگرى اتخاذ نشده است و احتمال قوى در اين است كه سفارت بريتانيا در تهران با مجموع آن موافق نباشد . بعلاوه اين نظرها از ناحيهء هيچيك از دوستانم كه در اين فصل از زحمات ايشان سپاسگزارى مىكنم گرفته نشده است و اگر نظرياتم در نزد دوستداران ايران خوشآيند ننمايد بىشك و گمان ناشى از هيچگونه احساس غيردوستانه نسبت به آن ملت و سرزمين نيست كه حفظ منافع حقيقى آن منظور من است و همچنين با اين اعتقاد صميمانه اظهار شدهاند كه عين صواباند . معيار حقيقتگوئى درباره مسائل رسمى تابع عقايد مختلف است ولى دستكم اجازه بفرمائيد كه من از زمرهء كسانى باشم كه از دروغ - هاى سياسى بيزارند و سرانجام اجازه بدهيد كه اين نكته را هم اضافه كنم كه كليهء مطالب اين دو مجلد غير از فصل راجع به تخت جمشيد در زير چاپ بود كه من
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 12
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص١٢