پارهاى تغييرات ادارى -
اين اشاراتم كه البته از روى بىفكرى و يا فقدان مصلحتانديشى بر قلم نيامده است از قرار معلوم سبب رنجش حضرات شده اما چند ماه بعد هنگاميكه بواسطهء پيشآمد بعضى افتضاحات و دسيسهها كه پايهء جامعهء ماوراء بحر خزر را تكان داد اين گفتهها خيلى مقرون به حقيقت نمود و آن وضع ناهنجار تا موقعى دوام داشت كه سرانجام تغييراتى در هيأت حاكمهء آنجا راه يافت .
من در اصل موضوع كه حائز اهميت نيست وارد نميشوم خلاصهء جريان اين است كه فعلا به جاى ژنرال كماروف « 1 » ، ژنرال كوروپاتكين « 2 » فرمانده كل ماوراء بحر خزر است و سرهنگ عليخانف از مقام مهم و پرمسئوليت خود در مرو بر كنار شده و در اختيار مقامات نظامى قفقاز قرار گرفته است و آقاى چارىكف نمايندهء تمام عيار روسيه در دربار بخارا نيز بر كنار و دوست من آقاى لسار « 3 » كه نام او جزو هيأت مرزى افغانستان شهرت يافته و تا اين اواخر در ليورپول ( انگلستان ) سركنسول دولت روس بوده به جاى او تعيين شده است .
اندكى بيشتر در سمت مشرق ژنرال روزنباخ نيز ديگر حاكم كل تاشكند نيست و ژنرال وروفسكى كه سابقا رئيس پليس اودسا بود جاى او را گرفته است .
ژنرال اننكف هم از طوفان تهمت و فساد مصون نمانده است ، ولى چنين مينمايد كه با وجود همهء اتهامات هنوز در مقام خود باقى است . « 4 »
استقلال منطقهء ماوراء بحر خزر -
اين تغييرات كه اثراتش خالى از اهميت نخواهد بود در عينحال با تجديد اساس حكومت ماوراء بحر خزر كه از ديرباز مورد توجه بوده است مقارن گرديد .
در 29 مارس 1890 در سنپطرزبورگ فرمانى صادر و دستگاه ادارى جداگانهاى براى منطقهء ماوراء بحر خزر مقرر شده است كه ديگر مگر در موارد استثنائى تابع حكومت قفقاز نخواهد بود و از استقلال نسبى برخوردار مىباشد و
هامش
( 1 ) -Komaroff( 2 ) -Kuropatkin( 3 ) -Lessar( 4 ) - در مارس 1891 اعلام شد كه ديگر ژنرال اننكف سمت مدير كل راهآهن ماوراء بحر خزر را نخواهد داشت و آن كار برعهدهء ژنرال كوروپاتكين واگذار شده است .