نزديك به حروف شنيده مىشود ] در حالى كه در حكايت كردن مبهم است .
ممكن است گفته شود كه اين سخن خالصى است و ممكن است انسان به آن اعتماد كند و با تجربه و استعمال به آن برسد . و ما در زمان خود كسانى را مىبينيم كه از آنها اين گونه مسائل نقل مىشود و آنچه كه از حلاج نقل شده عجيبتر و غريبتر است .
و بعضى از علما راه و روش حيلهها را آموختند و هر كس مدتى روى حيلههاى آنها تفكر كند بر آن آگاهى مىيابد . و هر حيلههاى به دنبال وسيله و سببى به وجود مىآيد و ناقض عادت نيست .
رازهاى پنهان در برخى از اشيا
( 1 ) محمّد بن زكريا از راه ديگرى وارد شده و گفته است : « گاهى در طبايع اشيا شگفتيهايى پيدا مىشود » و آهن ربا را ذكر كرده و اينكه چگونه آهن را جذب مىكند و سنگى به نام « باغض سركه » ، وقتى درون ظرف سركه انداخته شود از درون آن مىپرد و در آن نمىافتد . و همچنين « سنگ زمرّد » كه چشم افعى را آب مىكند و « ماهى رعاده » كه هر وقت در طور صيادى بيفتد صياد را طور گرفته مىلرزاند .
مىگويد : ممكن است ادّعاكنندگان ، از اين طبيعتهاى عجيب آوردهاند مگر اينكه كسى ادّعا كند به تمام طبايع جوهرهاى اشياى عالم احاطه دارد كه اين هم امتناعش واضح و روشن است .
ابو اسحاق بن عياش گفته است : ابن راوندى در كتاب خود به نام « الزمرّد على من يحتج بصحّة النبوّة بالمعجزات » مىگويد : از كجا مىدانيد كه مردم از اين كار عاجز هستند ؟ مگر تمام مردم را ديدهايد ! يا به تمام توانائيها و حيلههاى آنان احاطه پيدا كردهايد ؟ اگر بگويند : آرى ، دروغ گفتهاند ؛ زيرا شرق و غرب عالم را نگشتهاند و تمام مردم را امتحان نكردهاند . آنگاه كارهاى آهنربا و غيره را ذكر مىكند .