كتاب خدا پيش از مرگ او آن را اعلان كرده و پيش از فقدانش شما را از آن آگاه فرموده است و خداوند متعال چنين مى گويد « محمد جز پيامبرى نيست كه پيش از او پيامبران در گذشتند ، آيا اگر بميرد يا كشته شود شما بر پاشنههاى خود بر خواهيد گشت و هر كس چنان كند هرگز زيانى به خدا نمى رساند و خداوند به زودى سپاسگزاران را پاداش مىدهد . » هان اى انصار بايد ميراث پدرم به تاراج برده شود و حال آنكه شما مى بينيد و مى شنويد ، صداى فرياد خواهى و فرا خواندن را مى شنويد و به شما مى رسد ، و شما داراى شمار و ساز و برگ هستيد ، اين خانه و ديار از آن شماست و شما نخبگانى هستيد كه خدايتان انتخاب فرموده است و گزيدگانى هستيد كه خدايتان برگزيده است .
شما جنگ و ستيز را با عرب آغاز كرديد و با آنان چندان نبرد كرديد تا آسياى اسلام به يارى شما به گردش آمد و كارش سامان گرفت و سر انجام آتش جنگ خاموش شد و فوران شرك آرام گرفت و دعوت به باطل تسكين يافت و نظام دين استوار شد ، اينك پس از آن پيشتازى و شدت و شجاعت خود را كنار كشيديد و سستى و ترس بر شما چيره شد ، آن هم در قبال مردمى كه سوگندهاى خود را گسستند ، آن هم پس از عهد كردن و طعنه زدن در دين شما ، « با پيشوايان كفر جنگ كنيد كه براى آنان سوگند استوارى نيست ، شايد بس كنند » هان كه شما را چنان مى بينم كه به سستى و صلح جويى گرايش يافتهايد و آنچه را كه شنيديد ، منكر شديد . و روا داشتيد آنچه را كه انجام داديد ، بر فرض كه شما و همه كسانى كه در زمين هستند كافر شويد ، همانا خداوند بى نياز ستوده است . من آنچه را كه به شما گفتم با توجه به زبونى و خفتى است كه شما را فرو گرفته است و ضعف يقين و سستى نيزهها كه بر شما عارض شده است . اينك همان را داشته باشيد ، در حالى كه پشت به جنگ مى دهيد و كفشهايتان دريده است - كنايه از درماندگى و گريز - و ننگ بر شما باقى و داغ زبونى بر جامههاى شماست ، هر چه مى خواهيد انجام دهيد كه به آتش بر افروخته خداوند كه بر دلها سر مى كشد خواهيد رسيد و آنچه مى كنيد در مقابل چشم خداوند است ، « و آنان كه ستم مى كنند به زودى خواهند دانست كه به كدام بازگشت گاه باز مى گردند » . ابو بكر جوهرى مى گويد : محمد بن زكريا ، از محمد بن ضحاك ، از هشام بن
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 92
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٩٢