حكمت ( 51 )
لا غنى كالعقل ، و لا فقر كالجهل ، و لا ميراث كالادب ، و لا ظهير كالمشاورة . « هيچ توانگرى چون عقل نيست و هيچ فقرى چون جهل نيست ، هيچ ميراثى همچون ادب نيست ، و هيچ پشتيبانى چون مشورت نيست . » ابو العباس مبرد در كتاب الكامل از قول ابو عبد الله عليه السّلام نقل مىكند كه فرموده است : پنج چيز است كه اگر در كسى نباشد خير و بهره در خورى در او نخواهد بود ، عقل و دين و ادب و حيا و حسن خلق . و نيز فرموده است : چيزى ميان مردم از اين پنج چيز كمتر تقسيم نشده است . يقين و قناعت و صبر و شكر و پنجمى كه با آن همه اينها كامل مىشود عقل است . و نيز فرموده است : نخستين چيزى كه خداوند آفريد عقل بود و به او فرمود روى كن ، عقل روى كرد و سپس فرمود پشت كن ، پشت كرد . خداى فرمود هيچ آفريدهاى محبوب تر از تو در نظر خود نيافريدهام ، كه پاداش و عقاب ويژه توست .
و همو كه درود بر او باد گفته است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده است : خداوند ناتوانى را كه داراى زبر نيست دشمن مى دارد و فرمود زبر يعنى عقل .
و از همو كه درود بر او باد از قول رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده كه فرموده است : « چيزى را برتر از عقل ، خداوند براى بندگان تقسيم نفرموده است ، خواب عاقل برتر از بيدارى جاهل است و روزه نگرفتن مستحبى او و برتر از روزه جاهل است و بر جاى ماندن عاقل و درنگ او برتر از حركت جاهل است ، و خداوند هيچ پيامبرى را تا به كمال عقل نرسد ، مبعوث نمى فرمايد و بايد كه عقل او از عقل همه امتش برتر باشد و آنچه در دل دارد ، برتر از اجتهاد همهء مجتهدان است . و بنده ، فرايض خداى متعال را ادا نخواهد كرد مگر آنكه نخست انديشيده باشد و همه عبادت كنندگان در عبادت خود به آن چيزى كه عاقل مى رسد ، نمى رسند . عاقلان همان اولوا الالباب هستند كه خداى متعال در بارهء آنان فرموده است « و پى نبرند مگر خردمندان - اولو الالباب » .
مردى از ياران ابو عبد الله - امام صادق - عليه السّلام كه خود از ايشان شنيده بود كه مى فرمود هر گاه حسن احوال مردى را براى شما نقل كردند ، به حسن عقل او بنگريد كه به ميزان عقل خود پاداش داده مىشود ، به ايشان گفت : اى پسر رسول خدا ، مرا