ابو بكر جوهرى مى گويد : ابو زيد ، از قول عثمان بن عمر بن فارس ، از يونس ، از زهرى ، از مالك بن اوس بن حدثان براى ما نقل كرد كه مى گفته است : روزى پس از بر آمدن آفتاب عمر بن خطاب مرا احضار كرد ، پيش او رفتم بر تختى كه روى ريگها بود و فرشى گسترده نبود بر پشتى چرمى نشسته بود . به من گفت : اى مالك گروهى از قوم تو كه خانواده دارند به مدينه آمدهاند ، براى ايشان پرداخت مالى را فرمان دادهام ، آن را ميان ايشان تقسيم كن . گفتم : اى امير المؤمنين ، اين فرمان را به كس ديگرى بفرماى . گفت : اى مرد خودت تقسيم كن ، در همين حال يرفا خدمتكار عمر آمد و گفت : عثمان و سعد و عبد الرحمان و زبير اجازه آمدن پيش تو را مى خواهند ، آيا اجازه مى دهى گفت : آرى و اجازه داد و ايشان آمدند . اندكى بعد يرفا آمد و گفت : على و عباس اجازه ورود مى خواهند ، اجازه مى دهى گفت : آرى ، بگذار بيايند . چون آن دو وارد شدند ، عباس گفت : اى امير المؤمنين ميان من و اين - يعنى على - قضاوت كن و آن دو در بارهء املاك فراوانى كه خداوند به رسول خود از اموال بنى نضير ارزانى فرموده بود ، اختلاف نظر و دعوا داشتند . عباس و على پيش عمر به يكديگر سخن درشت گفتند ، عبد الرحمان گفت : اى امير المؤمنين ، ميان آن دو قضاوت كن و يكى را از ديگرى آسوده ساز . در اين هنگام عمر گفت : شما را به خدايى سوگند مى دهم كه آسمانها و زمين به فرمان او بر جاى است ، آيا مى دانيد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده است : « از ما ارث برده نمى شود و آنچه باقى گذاريم ، صدقه است .
» ، و مقصود پيامبر خودش بوده است گفتند : آرى چنين فرموده است . آن گاه عمر روى به عباس و على كرد و گفت : شما را به خدا سوگند مى دهم آيا اين موضوع را مى دانيد گفتند : آرى . عمر گفت : من اينك در اين باره براى شما توضيح مى دهم ، كه خداوند تبارك و تعالى در اين فى ء و غنيمت ، پيامبر خود را به چيزى ويژه فرموده است كه به ديگرى آن را عطا نفرموده است و خداوند در اين باره چنين مى فرمايد « آنچه را كه خداوند از اموال آنان غنيمت داد ، از آن پيامبر اوست كه شما براى آن هيچ اسب و اشترى نتاختيد : و خداوند رسولان خود را بر هر كه خواهد چيره مى فرمايد و خداى بر هر كارى تواناست . » ، و اين مخصوص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود و پيامبر هم آن را ميان شما هزينه مى فرمود و كسى ديگر را بر شما ترجيح نداد و ميان شما پايدار داشت و اين اموال باقى مانده است و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هزينهء
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 101
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٠١