12 . نديم مشهدى
( سدهء دوازدهم هجرى ) ؛ زكى ( نديم ) مشهدى ، منظومهاى دارد به نام تسبيح كربلا كه آن را به سال 1158 ه . ق در قالب مثنوى پيرامون رويداد كربلا سروده و حاوى حدود 4570 بيت است :
تسبيح كربلا . مثنوى ، نديم مشهدى ، زكى ( سرودهء 1158 ق ) . رويداد كربلا و ريشههاى تاريخى آن از پس مرگ پيامبر در قالب مثنوى ، پيرامون 4570 بيت ، كه پس از برگشت از سفر نخستين خود در سپاهان بدان آغاز و در نجف به سال 1158 ( - فيض سحر ) به انجام رسانده است . آغاز :
چون قلم مىكشم الف از آه * مددم كرد مدّ بسم اللّه
ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 1599 .
13 . شعاع
( سدهء دوازدهم هجرى ) منظومهء جنگنامهء خامس آل عبا را كه به سال 1170 ه . ق سروده شده به شعاع نسبت دادهاند : جنگنامهء خامس آل عبا . گويا از شعاع سرودهء 1170 ق . به گواهى دو بيتى كه در پايان آن آمده :
خدايا ! اگر هست تاب قبول * عطا كن جنانش شعاع وصول
شعاعش به عرش الهى رسد * ز مه پرتوش تا به ماهى رسد
رويداد كربلا در قالب مثنوى در بحر متقارب ، در 2000 بيت آغاز :
به نام خداوند بسيار بخش * خرد بخش دين بخش دينار بخش
همه كار دنيا و دين ، كردگار * ازين هر سه نعمت نمود آشكار
ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 1611 .
14 . فقير دهلوى
( سدهء دوازدهم هجرى ) ؛ شمس الدين ( فقير ) دهلوى ، مثنوى سانحهء كربلا را در وقايع كربلا سروده است . در ابتدا ( مفتون ) تخلص مىكرده و پس از آنكه از مذهب اجدادى خود به مذهب تشيع روى مىآورد تخلص خود را به ( فقير ) تغيير مىدهد : سانحهء كربلا ، مثنوى . . . از فقير دهلوى ، شمس الدين ( د 1183 ق / 1769 م ) پدرانش سنى بوده و خود شيعى شده است . نخست ( مفتون ) تخلص داشته است :
مدتى داشت مرا قحبهء دنيا « مفتون » * آخر الامر « فقير » شه مردان گشتم
ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 1676 .
مثنوى شمس الضحى نيز ازوست .