هر كار كه از انسان سر زند قهرى است و باراده و مشيّت خدا است و اراده بشر هيچ گونه تأثيرى ندارد ، و تنها آدمى بمنزلهء آلت و ابزار كار در دست كارگر است .
و گاهى به كسانى اطلاق شده كه بخلاف جبريها معتقدند انسان در افعال ارادى خود مستقل است ، و اگر بخواهد كارى را انجام دهد ميتواند و لو خداوند مشيّتش بانجام آن تعلّق نگرفته باشد ، و اينان را مفوّضه نيز گويند ، و در روايت نهم كه گذشت از ايشان تعبير بمرجئه شده بود ، و آنان را با يهود كه گويند «
يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ
» برابر نموده بود بدان جهت كه حاصل كلامشان يكيست .
در نظر شيعهء اثنى عشريّه اين هر دو اعتقاد باطلست . و صواب آنست كه انسان در افعال ارادى خود مختار است و خداوند او را آزاد گذاشته و ميتواند به اختيار خود راه خير و راه شرّ هر كدام را بخواهد اختيار كند ، و هر كدام را كه اختيار كرد خداوند حول و قوّهاى را كه در اختيار او گذارده از او باز نستاند و او را با اينكه ميتواند جلوگير شود مانع نگردد ، پس قدرت و توانائى از خدا است و ارادهء فعل از بنده و خداوند آنچنان انسان را آفريده كه ميتواند بخواهد و ميتواند نخواهد و اين همان قدرت و حقيقتى است كه خداوند در نهاد انسان بوديعت نهاده كه ما آن را اختيار ميگوئيم .
كيفر كسى كه ادعاء امامت كند و امام نباشد
( 1 ) 1 - سورة بن كليب گويد : به امام باقر عليه السّلام عرض كردم چيست مراد خداوند