اين خطبه از خطبههاى بسيار مهم و جامع اصول توحيد است .
[ تأليفات شيعه در موضوع امامت ]
در موضوع امامت ، تأليفات شيعه فوقالعاده زياد است . صدها كتاب از اعصار نخستين اسلام تا امروز مرتبا نوشته شده و مىشود . مشهورترين آنها كه چاپ هم شده كتاب الشافى تأليف شريف مرتضى است . اين كتاب قطور است و جامعترين كتابى است كه در موضوع امامت نوشته شده است .
ديگر كتاب نهج الحق تأليف علامهء حلى است كه علامه شيخ محمد حسن مظفر نجفى شرحى به نام دلائل الصدق بر آن نوشته و حواشى و تعليقاتى بر آن افزوده و از مطالب آن دفاع كرده است . كتاب مزبور اخيرا به چاپ رسيده است . كتاب ديگر علامه بنام الالفين در امامت و مشتمل بر دو هزار دليل عقلى و نقلى بر امامت على ( ع ) است .
كتاب ضياء العالمين تأليف شيخ فتونى عاملى ، كتابى بزرگ و قابل توجه است كه هنوز چاپ نشده است .
از مؤلفان متأخر در اين باب ، مرحوم سيد شرف الدّين عاملى است كه كتابى بنام المراجعات دارد و تاكنون چند بار به چاپ رسيده است .
اينها كه گفتيم غير از تأليفات كلامى است كه در آنها نيز متعرض مسئلهء امامت شدهاند .
مخصوصا كتابهاى فيلسوف طوسى « 1 » كه علامهء حلى آنها را شرح كرده است از قبيل كتاب شرح تجريد و كشف الفوائد و غيره يا كتاب كنز الفوائد كراچكى و كتابهاى ديگر .
در موضوعات ديگر كلامى ، مانند : مسئلهء رؤيت خالق و مسئلهء جبر و اختيار و مسائل ديگر ، شيعه ، از دورههاى نخستين به بحث و تحقيق در آنها پرداختهاند . چنان كه خواهيم ديد در ميان تأليفات عدهء بسيارى از آنها كه شرح حالشان در اين كتاب آمده است ، كتابهايى به بحث در موضوعهاى فوق اختصاص يافته است .
شيعه داراى پديدهء فكرى سومى ميان اشاعره و معتزلهاند . گويى چون حسابگرى دقيق در مقابل هر دو فرقه ايستاده ، آراء و نظريات هر دو دسته را با منطق عقلى صرف ، در ترازوى انصاف گذاشتهاند و با براهين عقلى آراء آنها را مىسنجند و آثار و مظاهر اين محاكمه در آراى بسيارى ديده مىشود ، از جملهء آنهاست :
1 - مسئلهء « حال » كه معتزله به آن معتقدند و خلاصهء آن به اين شرح است كه مىگويند :
هامش
( 1 ) - خواجه نصير الدّين طوسى .