و انّا اليه راجعون .
اذا كان هذا نهج من كان قبلنا * فانّا على آثارهم نتلاحق
فكن عالما أن سوف تدرك ما مضى * و لو عصمتك الرّاسيات الشّواهق
فما هذه دار المقامة فاعلمن * و لو عمر الانسان ما ذرّ شارق « 1 »
كجا شدند پيشينيان گذشته ، و اهل و خويشان ، و اوّلين و آخرين ، و پيغمبران و مرسلين ؟ به خدا سوگند كه آسياى مرگ بر ايشان بگشت و ساليان جهان بر ايشان گذشت و از چشمها ناپديد شدند و همانا ما نيز به سوى ايشان رويم و به آنها ملحق شويم ، پس بدرستى كه ما از آن خداونديم كه به كمند بندگى او در بنديم . و بدرستى كه ما به سوى پاداش و جزا دادن او رجوعكنندگانيم ، و چون طريقت آنان كه بر ما سبقت داشتند بر اين نهج بود البتّه ما نيز بر اثر ايشان خواهيم شد و اين را بدان كه اگر چند در كوههاى بلند پراكنده پناهنده گرديد با گذشتگان انباز و با خفتگان زمين همراز گردى اين سراى زيستن و اقامت ورزيدن نيست ، اگر چه انسان آن چند كه آفتاب تابش افكند در روى زمين عمر كند :
كه را دانى از خسروان عجم * ز عهد فريدون و ضحّاك و جم
كه بر تحت و ملكش نيامد زوال * نماند مگر ملك ايزد تعال
كه را جاودان ماندن اميد هست * كه كس را ندانى كه جاويد هست
اين من شقّ الانهار ، و غرس الاشجار ، و عمر الدّيار ؟ أ لم تمح منهم الآثار ، و تحلّ بهم دار البوار ؟ فاخش الجوار ، و لك اليوم بالقوم اعتبار ، فانّما الدّنيا متاع و الآخرة دار القرار :
تخرّمهم ريب المنون فلم تكن * لتنفعهم جنّاتهم و الحدائق
و لا حملتهم حين ولّوا بجمعهم * نجائبهم و الصّافنات السّوابق
و راحوا عن الاموال صفرا و خلّقوا * ذخائرهم بالرّغم منهم و فارقوا
كجا شدند آنها كه نهرها بشكافتند و آبها جارى ساختند ، و درختها بنشاندند ، و خانهها آباد كردند ؟ آيا آثار ايشان ناپديد نگشت ؟ يعنى : آن خانهها ،
هامش
( 1 ) بحار الأنوار ، ج 46 ، ص 85 - 87 .