واقدى مى گويد : قزمان خود را به صواب رساند و بر او حمله كرد و دست راستش را قطع كرد . او پرچم را به دست چپ گرفت . دست چپش را هم قطع كرد . صواب پرچم را با دو بازو و ساعد خود گرفت و خود را روى پرچم خم كرد و گفت : اى خاندان عبد الدار آيا پسنديده كوشش كردم و قزمان بر او حمله كرد و او را كشت .
واقدى مى گويد : گفتهاند كه خداوند متعال پيامبر ( ص ) خويش و يارانش را در هيچ موردى مانند جنگ احد پيروزى نداده است ، ولى مسلمانان از فرمان رسول خدا ( ص ) سرپيچى كردند و به ستيز پرداختند . در صورتى كه پرچمداران مشركان همه كشته شدند و آنان چنان پراكنده شدند كه پشت سر خود را نگاه نمى كردند و زنان ايشان پس از آنكه دايره و طبل مى زدند ، بانگ شيون برداشته بودند .
واقدى مى گويد : گروه بسيارى از صحابه كه در جنگ احد شركت داشتهاند هر يك نقل كردهاند كه به خدا سوگند هند و زنانى را كه همراهش بودند ديديم كه در حال گريزند و براى اسير گرفتن آنان هيچ مانعى نبود ، ولى از تقدير خداوند گريزى نيست .
خالد بن وليد هرگاه مى خواست آهنگ جانب چپ لشكر رسول خدا ( ص ) كند تا از آنجا نفوذ كند و از سمت سفح به مسلمانان حمله كند ، تير اندازان او را با تير باران بر مى گرداندند . اين كار چند بار تكرار شد . سرانجام در مسلمانان از جانب تير اندازان رخنه افتاد و با آنكه پيامبر ( ص ) به آنان فرمان داده بود كه به هيچ صورت جاى خود را ترك نكنيد و مواظب پشت سر ما باشيد و اگر ديديد ما به جمع آورى غنايم پرداختيم ، شما شركت نكنيد و اگر ديديد كشته مى شويم ما را يارى مدهيد ، همين كه مسلمانان مشركان را كه در حال گريز بودند تعقيب كردند و سلاح بر آنان نهادند و ايشان را از لشكرگاه بيرون راندند و شروع به غارت كردند ، برخى از تير اندازان به برخى ديگر گفتند چرا بى جهت و بدون لزوم اينجا ماندهايد خداوند دشمن را شكست داد و اين برادران شما لشكرگاه ايشان را غارت مى كنند ، شما هم به لشكرگاه مشركان وارد شويد و با برادران خودتان غنيمت بگيريد . برخى ديگر گفتند : رسول خدا ( ص ) به شما فرموده است « مواظب پشت سر ما باشيد و اگر ما به جمع غنيمت پرداختيم شما در آن كار با ما شركت مكنيد » برخى ديگر گفتند : مقصود پيامبر ( ص ) اين نبوده است ، اينك كه خداوند دشمن را زبون ساخت و شكست داد وارد لشكرگاه شويد و با برادران خود به غارت بپردازيد . و چون در اين مورد اختلاف نظر پيدا كردند ، عبد الله بن جبير فرمانده ايشان كه در آن روز با پوشيدن جامهء سپيد مشخص بود براى آنان خطبه خواند و ايشان را به اطاعت از فرمان پيامبر
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٢٠٣