مى دهم كه آن گاو كشته شده كه در خواب ديدهاى نشانى از كشتگانى از ياران تو است و به خواست خدا من هم از آنانم ، چرا ما را از بهشت محروم مى فرمايى هر چند سوگند به خدايى كه جز او خدايى نيست من وارد بهشت خواهم شد . پيامبر ( ص ) فرمود : به چه چيزى وارد بهشت مى شوى گفت : من خدا و رسولش را دوست مى دارم ، روز جنگ هم نمى گريزم . فرمود : راست مى گويى ، و او در آن روز به شهادت رسيد .
اياس بن اوس بن عتيك گفت : اى رسول خدا ما فرزندان عبد الاشهل هم جزئى از همان گاو كشته شدهايم . اى رسول خدا اميدواريم ما ميان آن قوم كشته شويم و آنان ميان ما ، ما به بهشت رويم و آنان به دوزخ روند . وانگهى اى رسول خدا من دوست نمى دارم قريش پيش اقوام خود برگردند و بگويند محمد را در كوشكها و حصارهاى يثرب محاصره كرديم و اين مايه گستاخى ايشان گردد ، آنان تمام كشتزارهاى ما را پايكوب كرده و از ميان بردهاند . اگر هم اكنون از آبروى خود دفاع نكنيم ديگر امكان كشاورزى نداريم و چرا محصور شويم و حال آنكه در دورهء جاهلى اعراب به جنگ ما مى آمدند و تا با شمشيرهاى خود به سراغ آنان نمى رفتيم و آنان را از خود نمى رانديم طمع ايشان بريده نمى شد . امروز ما بر اين كار سزاوارتريم كه خداوند ما را به وجود تو مدد فرموده است و سرنوشت خويش را شناختهايم و نبايد خويشتن را در خانههاى خود محصور كنيم .
خيثمه ، پدر سعد بن خيثمه برخاست و گفت : اى رسول خدا قريش يك سال درنگ كرد و در اين مدت اعراب را از صحراها ، و هم پيمانان غير عرب خود را جمع كرد و در حالى كه اسبها را يدك مى كشند و شتران را بارهء خود ساختهاند ، كنار ما فرود آمدهاند و ما را در خانههايمان محاصره كردهاند ، اگر همين گونه بر گردند و با آنان مقابله نشود چنان بر ما گستاخ خواهند شد كه بر ما مكرر حمله مى آورند و بر اطراف ما ويرانى بار مى آورند و جاسوسان و كمينها براى ما مى گمارند . وانگهى زراعت ما را از ميان بردهاند و اگر اعراب اطراف ببينند كه ما براى جنگ با اينان بيرون نرفتيم ، در ما طمع مى بندند ، و شايد خداوند ما را بر آنان پيروز فرمايد و اين لطف عادت خداوند است كه بر ما ارزانى مى فرمايد ، يا صورت ديگرى اتفاق مى افتد كه آن شهادت است . در جنگ بدر با آنكه به شركت در آن سخت آرزومند بودم و با پسرم قرعه كشيدم ، قرعهء من پوچ در آمد و قرعه او بيرون آمد كه شهادت روزى او شد و من خود بر شهادت حريص تر بودم . ديشب پسرم را به بهترين صورت در خواب ديدم كه ميان جويبارها و درختان ميوه
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٨٨