آشكار شد در حال كه بر دندانهايش غبار نشسته بود و مى گفت : چون خدا را فرا خواندى پيروزى خدايى براى تو رسيد .
واقدى مى گويد : موسى بن يعقوب از قول عمويش برايم نقل كرد كه مى گفته است : از ابو بكر بن سليمان بن ابى خيثمه شنيدم كه مى گفت : خود شنيدم كه مروان بن حكم از حكيم بن حزام دربارهء جنگ بدر مى پرسيد و آن پير مرد خوش نداشت پاسخ دهد تا آنكه اصرار كرد . حكيم گفت : روياروى شديم ، جنگ كرديم ، ناگاه از آسمان صداى مهيبى چون ريختن سنگ بر طشت شنيدم و پيامبر ( ص ) مشتى ريگ برگرفت و به سوى ما پرتاب كرد و ما گريختيم .
واقدى مى گويد : عبد الله بن ثعلبة بن صغير هم گفته است : از نوفل بن معاويه دؤلى شنيدم كه مى گفت : روز بدر در حالى كه صداهايى چون ريختن و كوفتن سنگ به طشتها از رو به رو و پشت سر خود مى شنيدم و ترسى شديد از آن بر ما چيره بود گريختيم .
اما دربارهء كسانى كه گفتهاند فرشتگان فرود آمدند ولى جنگ نكردند ، زمخشرى در كتاب تفسير قرآن خود كه به كشاف معروف است مى گويد : گروهى جنگ كردن فرشتگان را در جنگ بدر منكر شده و گفتهاند ، اگر يك فرشته با همه بشر جنگ كند همگان از پايدارى در قبال او عاجز خواهند بود و فرشته با اندكى از نيروى خود همگان را درمانده و ريشه كن مى سازد . كه در خبر آمده است جبريل ( ع ) همه شهرهاى قوم لوط را با گوشهء بال خويش برگرفت و بر آسمان برد و واژگون ساخت ، آنچنان كه زير و زبر شد . بنابراين مگر نيروى هزار مرد از قريش چه اندازه است كه براى مقاومت در برابر آنان و جنگ با ايشان نياز به هزار فرشته از آسمان به اضافهء نيروى سيصد و سيزده مرد از بنى آدم باشد . اين گروه خطابى را كه در آيه مباركه آمده و فرموده است : « به بالاى گردنها ضربه بزنيد » امر و خطاب به مسلمانان مى دانند نه امر به فرشتگان .
اين گروه در تأييد گفتار خود رواياتى هم نقل مى كنند و مى گويند فرود آمدن فرشتگان فقط براى اين بوده است كه شمار مسلمانان در چشم مشركان افزون شود و مشركان در آغاز كار آنان را اندك مى ديدند خداوند هم فرموده است : « و شما را در چشم ايشان اندك مى نمود . » اين براى آن بود كه مشركان بر آنان طمع بندند و بر جنگ
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 133
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٣٣