( 1 ) ابو غالب كتاب نفيسى در علم لغت تأليف كرد ، هنگامى كه ابو اسحاق بر اندلس غلبه كرد هزار دينار براى ابو غالب فرستاد تا نام آن را در كتاب بنويسد ، ابو غالب از پيشنهاد وى امتناع ورزيد و گفت اگر تمام جهان را به من بدهى اين كار را نخواهم كرد ، من كتاب خود را براى طلاب علوم تاليف كردهام .
سيوطى در تاريخ الخلفاء گفته : عبد الرحمن بن حكم اموى نخستين اميرى است ، كه سلطنت بزرگ و با شكوهى در اندلس تاسيس كرد و دولت مستقل با تشكيلاتى وسيع پايهگذارى كرد ، در دوره حكومت او در اندلس دار الضرب تاسيس شد و مردم لباسهاى گلدار و رنگارنگ و منقش پوشيدند ، و از هنگامى كه مسلمانان عرب وارد اندلس شده بودند تا عصر عبد الرحمن دار الضربى نداشتند ، و معاملات مسلمانان با درهم و دينارى كه از بلاد شرقى به آنجا حمل ميشد انجام مىگرفت عبد الرحمن در سال 239 درگذشت .
از گفتههاى زبيدى و سيوطى كه در بالا نقل شد معلوم گرديد كه « مرسيه » اندلس در قرن سوم پايهگذارى شده ، و عبد الرحمن بن حكم اموى چند سال بعد از شهادت حضرت رضا ( ع ) به امارت اندلس رسيد و سپس « مرسيه » را ساخت ، بنا بر اين مادر حضرت رضا ( ع ) از « مرسيه » اندلس نبوده است .
ياقوت حموى گويد : « مرس الخرز » بفتح و سكون راء و سين مهمله و خرز بفتح خاء وراء جاى آبادى است در ساحل افريقا بين آن و بونه سه روز راه است ، و از اين مكان مرجان استخراج ميكنند ، و ابن حوقل گويد : « بونه » شهريست متوسط در كنار دريا كه بازارهاى زيبا و تجارتخانههاى فراوانى دارد ، قيمت اجناس در اين شهر متوسط است ، و در آن جا انواع و اقسام ميوهها و خوردنيهاى ارزان ديده مىشود و باغهاى زيادى در نزديك شهر هست .
نتيجه بحث اين است كه مادر حضرت رضا ( ع ) كه گاهى بعنوان « خيزران
اخبار و آثار حضرت امام رضا ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 25
مساهمون: عزيز الله عطاردى
ص٢٥