مقدمه
داستان مهاجرت به حبشه هم كهنه و هم نو است ؛ زيرا بسيارى از منابع اوليّهء تاريخ اسلامى خالى از اشاره بدان نيستند و گاه نيز در آن باب سخن به درازا كشيده شده است . « 1 » از طرف ديگر برخى تحقيقات نوين مربوط به تاريخ اسلام در امر مهاجرت به حبشه وارد بحث شده و كوشيدهاند علل و نتايج آن را بشناسند . « 2 »
اما علىرغم اهتمام مورخان پيشين به قضيهء مهاجرت و كوشش محققان جديد براى فهم آن ، هيچ يك به نتايج قاطعى نرسيدهاند ؛ زيرا بعضى محققان بيشتر اوقات بر معلومات تكرارى يكى دو روايت اكتفا نموده بر يك نگرش سطحى بسنده كردهاند ، بىآنكه بين روايات مختلف به مقايسهء دقيقى متوسل شده باشند . بنابراين عجيب نيست اكثر كوششها ، پاسخ قانع كنندهاى به سؤالات كهنه و نو دربارهء مهاجرت نداده است .
تحقيقى كه در دست داريد نيز در وسع خود نمىداند كه ادعاى پاسخ به همه پرسشهاى مهاجرت حبشه را خواهد داد ؛ زيرا فقط يك كوشش است ، تنها تفاوتش
هامش
( 1 ) . ر ك : ابن اسحاق : السير و المغازى ؛ ابن هشام : السيرة النبوية ، عروة بن زبير : المغازى ، موسى بن عقبه : المغازى ، ابن سيد الناس : عيون الاثر ، سهيلى : روض الانف ، الكلاعى : الاكتفاء . همچنين مولفان تواريخ عمومى ، همچون طبرى در تاريخ الرسل و الملوك و يعقوبى در تاريخ اليعقوبى و ابن اثير در الكامل فى التاريخ و ابن كثير در البداية و النهاية و ابن خلدون در العبر .
( 2 ) . در حد اطلاع مؤلف شايد آخرين كسانى از معاصران كه راجع به مهاجرت كتاب نوشتهاند محمود شاكر ( مع الهجرة الى الحبشه ، بيروت ، 1987 و 1407 ق ) و على الشيخ احمد ابوبكر ( معالم البحرتين الى ارض الحبشه ، رياض 1413 ه ق ، 1993 ميلادى و صلاح التجانى المحمودى ( هجرة المسلمين الى الحبشه ، اسبابها و نتايجها ، مجلة العصور ، جلد نهم ، جزء دوم ، 1414 ه ق و 1994 ميلادى ، صص 270 - 245 ) . . . بوده باشند .