جنگ داخلى در حبشه است يا جنگ بين مسلمانان و قريش . اگر مرادش جنگ داخلى حبشه باشد ، مدت آن بسيار كوتاه بود و پيش از آن هجرت پيغمبر به مدينه رخ داده است . « 1 » پس اين نمىتواند علت تأخير مراجعت مهاجران باشد .
اما جنگ بين مسلمين و قريش نيز مانع نبود ؛ زيرا بعضى مهاجران توانستند قبل و بعد از بدر بازگردند . « 2 » وانگهى مسير بازگشت مهاجران دريا بود كه قريش بر آن تسلّطى نداشتند . « 3 » پس به ناچار علت اصلى ديگرى كه موجهتر باشد وجود داشته ، اما منابع پاسخ رضايت بخش و قانع كنندهاى به دست نمىدهند كه چرا بعضى مهاجران تا سال هفتم هجرى درنگ كردند . يكى از محققان گويد حبشه براى مسلمين پايگاه احتياطى بود كه هرگاه بلائى از جانب قريش يا ديگر اعراب بر مدينه نازل شد ، مسلمين نقطهء حركت ديگرى داشته باشند و لذا تا رفع خطر از مدينه عدهاى در حبشه ماندند . « 4 » نظر ديگرى هست كه حكمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله اقتضا مىكرد طرفدارى نجاشى از مسلمين دوام يابد و ادامهء حضور جعفر و يارانش در حبشه مانع از به كارگيرى حبشيان عليه مسلمين بود . « 5 »
آنچه اين قبيل نظريات را تا حدودى قابل قبول مىسازد ، ارتباط بازگشت جعفر و صلح حديبيه و فراغ خاطر پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله براى دعوت سران ممالك به اسلام مىباشد و آن در اواخر سال ششم هجرى بوده است ولى اين نيز نمىتواند دليل نهايى تأخير در بازگشت جعفر بوده باشد و هرگاه فرض كنيم مصلحت مسلمين در بقاى جعفر در حبشه بوده است ، دليل باقى ماندن شانزده تن ديگر ( از مرد و زن و كودك ) حبشه
هامش
( 1 ) . ابن اسحاق : السير ، 216 ؛ ابن هشام : السيرة النبوية ، 1 / 357 - 262 . ابن عبد البر : الدرر : 3 - 142 .
( 2 ) . ابن سعد : الطبقات ، 1 / 207 ؛ ابن سيد الناس : عيون الاثر ، 1 / 199 .
( 3 ) . ابن سعد : الطبقات ، 1 / 508 .
( 4 ) . محمود شاكر : مع الهجرة ، 77 - 78 .
( 5 ) . حمودى : هجرة المسلمين ، 216 .