كشتى عازم از يمن به مكه ، به سوى حبشه راه كج مىكند !
در روايت ابو موسى ، همراهانش جمعا پنجاه و دو يا پنجاه و سه نفر بودهاند . « 1 » در حالى كه واقدى به كلى مهاجرت ابو موسى به حبشه و اينكه هم پيمان كسى بوده باشد [ در روايت ، وى را حليف آل عتبه شمردهاند ] منكر است . آنچه هست ابو موسى با عدهاى - از جمله ابو عامر اشعرى - از يمن نزد پيغمبر آمده است « 2 » و شايد روايت
هامش
( 1 ) . همان ، ص 1142 .
( 2 ) . بلاذرى : الانساب ، 1 / 201 . ابن سعد ، چهار روايت درباره مهاجرت ابو موسى اشعرى به حبشه نقل كرده است . اولى منسوب به واقدى بدين مضمون است كه ابو موسى در مكه مسلمان شد و به حبشه مهاجرت نمود و با جعفر و يارانش بازگشت ( الطبقات ، 4 / 105 ) روايت دوم از طريق ابو برده ، فرزند ابو موسى بدين مضمون است كه پيغمبر دستور داد : ابو موسى همراه جعفر مهاجرت نمايد ، ( الطبقات ، 4 / 105 ) كه مورخانى چون : ابن حزم در جوامع السيره ، ص 47 ؛ ابن عبد البر در الدرر ، ص 37 ؛ و ابن سيد الناس در عيون الاثر ، 1 / 118 ؛ ابن كثير در البداية و النهاية ، 2 / 3 ، ص 69 - 68 منكر مهاجرت ابو موسى از مكه هستند . اما در روايت ديگرى واقدى كه هم پيمانى ابو موسى با قريش و نيز مهاجرت او را به حبشه منكر است ، مىگويد ابو موسى و بعضى هم ولايتىهايش نزد پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله آمدند در همان روزى كه جعفر و يارانش از حبشه بازگشتند ( الطبقات ، ج 4 ، ص 5 - 104 ، بلاذرى : الانساب 1 / 201 ) پيداست كه اين روايت با روايت اول كاملا اختلاف دارد . روايت آخرى به ابو اسامه مىرسد و مضمونش اين است كه ابو موسى و برادرانش با پنجاهواند مرد از يمن بيرون آمدند و كشتى ، آنها را به سوى نجاشى برد و جعفر هم آنجا بود ( الطبقات ) و اين مشهورترين روايات مهاجرت ابو موسى است ؛ الا اينكه معلوم نمىدارد چگونه كشتى به سوى حبشه رفت و ابو موسى و همراهان را آنجا افكند ؟ ابن حجر در فتح البارى چند قول ، پيرامون مهاجرت ابو موسى آورده و كوشيده است بين آنها جمع كند و از آن جمله روايت ابن منده را كه مورد تأييد ابن حبّان نيز هست پذيرفته كه از ابو برده و او از پدرش ابو موسى روايت مىكند كه ابو موسى و همراهان به سوى پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله خارج شدهاند تا به مكه رسيدهاند و [ به يمن بازگشتهاند ] بعدها ابو موسى و همراهان با كشتى راه افتادند و به مدينه آمدهاند ( فتح البارى ، 7 / 485 و نيز 7 / 189 ) . پيداست كه اين روايتها با روايات پيشين تفاوت دارد و همانند آن روايت واقدى است كه به كلى مهاجرت ابو موسى را منكر است . چنان كه ابن حبان نيز ابو موسى را جزء مهاجرين به حبشه نمىآورد ( السيرة النبوية و اخبار الخلفاء ، صص 77 - 72 ) . آنچه از دقت در روايت به دست مىآيد اين است كه ابو موسى و يارانش دو بار مسافرت كردهاند اما هيچ هجرت يا مهاجرت اصطلاحى نيست يك بار از يمن نزد پيغمبر آمده مسلمان شدهاند و بازگشتهاند . بار ديگر از يمن با كشتى به سوى مدينه راهى شدهاند اما در ميانهء راه به سوى حبشه رفتهاند كه البته اين قسمت اخير محل بحث و ترديد است .