سيره نيز هست . مثلا عروة بن زبير چنين عنوان كرده است : « نام بردن از كسانى كه به سوى حبشه رفتند پيش از جعفر و يارانش » « 1 » و ابن سعد از واقدى چنين عنوان كرده است : « ذكر مهاجران از اصحاب پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله به سوى حبشه بار اوّل » « 2 » و در مورد مهاجرت دوم عنوان مىكند : « ذكر الهجرة الثانية الى ارض الحبشه » « 3 » .
موسى بن عقبه آنجا كه از بازگشت مهاجران اول سخن مىگويد توضيح داده است :
« و اين پيش از خروج جعفر ابى طالب و يارانش بود . مهاجران دو بار از مكه بيرون رفتند كه يك بار پيش از رفتن جعفر و يارانش بود . » « 4 » بلاذرى نيز به نقل از واقدى بازگشت مهاجران اول را مربوط به شنيدن شايعه مسلمانى قريش مىداند . « 5 »
خود واقدى مهاجرت اول را در رجب سال پنجم بعثت معين كرده و گويد :
مهاجران پس از بازگشت به مكه با آزار و شكنجه شديدتر از گذشته مواجه شدند . « 6 »
ابن اسحاق نيز در مورد مهاجرت دوم گويد : يك فتنه منجر به آن شد كه عدهاى مهاجرت كنند و فتنهء ديگر هنگامى بود كه مهاجرت دوم واقع شد . « 7 »
بدينگونه دو مهاجرت وجود داشته كه از اول به المرة الاولى ( الهجرة الاولى ) و از دومى به « المرّة الثانيه » ( الهجرة الثانيه ) تعبير شده است . مهاجرت دوم هم مثل اولى نتيجه آزار و شكنجهاى بود كه از سوى قريش بر مسلمانان وارد شده است كه از مرحلهء اول شديدتر بود . » « 8 »
هامش
( 1 ) . عروة بن زبير : المغازى ، ص 105 .
( 2 ) . ابن سعد : الطبقات ، 2 / 203 .
( 3 ) . همان ، ص 207 .
( 4 ) . موسى بن عقبه : المغازى ، 67 - 66 ؛ البيهقى : دلائل النبوة ، 2 / 286 ؛ الاكتفاء ، 1 / 351 .
( 5 ) . بلاذرى : الانساب : 1 / 227 .
( 6 ) . همان ، 228 .
( 7 ) . ابن اسحاق : السير ، ص 213 . در اينجا مقصود ابن اسحاق از عنوان « حديث الهجرة الى الحبشه » مهاجرت دوم است .
( 8 ) . همان ، ص 213 ؛ بلاذرى : الانساب ، 1 / 228 .