طبرى از بازگشت كنندگان شامل عثمان بن عفان و همسرش رقيه دختر پيغمبر و ابو حذيفة بن عتبه و همسرش سهله بنت سهيل و عده ديگرى كه جمعا سى و سه مرد مىشوند ياد مىكند . « 1 » ابن حزم اسم سى مرد و پنج زن را آورده است كه پس از شنيدن شايعه مسلمان شدن مكيان از حبشه بازگشتند . « 2 » ابن عبد البر از سى و يك مرد و شش زن ياد كرده كه مقايسه دو فهرست به سهولت امكانپذير است . « 3 » ابن هشام به نقل از ابن اسحاق فهرست كاملى از سى و سه مرد و شش زن ، با نسبت قبيلگىشان آورده است . « 4 » و بعيد نيست هر كه بعد از ابن هشام آمده به همين فهرست استناد كرده و تفاوتهاى جزئى در نسخه بردارى پيدا شده باشد اما مهم ، اين فقره است كه ايضا از ابن اسحاق نقل شده :
« كسانى كه از حبشه بازگشتند ، بعضى در مكه ماندند و از آنجا به مدينه هجرت كردند و بعضى از هجرت به مدينه باز داشته شدند و جنگ بدر را در نيافتند و در مكه بمردند آنگاه سى و سه مرد را نام مىبرد . « 5 » مفهوم ضمنيش اين است كه اين عده از بازگشت كنندگان ديگر به حبشه نرفتند ، يا به مدينه هجرت كردند و يا در مكه ماندند و همانجا درگذشتند .
هامش
( 1 ) . تاريخ الطبرى : 2 / 340 ظاهرا طبرى كه تعداد بازگشت كنندگان مهاجرت اول را 33 مرد ذكر مىكند ، دچار اشتباه شده است مقايسه كنيد با الطبقات : ج 1 ، ص 207 ؛ عيون الاثر ، 1 / 119 .
( 2 ) . ابن حزم : جوامع السيره ، ص 52 ، به پيوست شماره 4 نگاه كنيد .
( 3 ) . ابن عبد البر : الدرر ، ص 5 - 44 ؛ ابن كثير : البداية النهاية ، 2 / 3 ، ص 89 كه بازگشت كنندگان را سى و سه مرد و شش زن ذكر كردهاند . ابن خلدون در اين مورد با عدم دقت ، فهرستى از بيست و پنج مرد و سه زن به دست مىدهد ، تاريخ ابن خلدون ، 2 / 415 .
( 4 ) . ابن هشام : السير النبويه ، ج 2 ، صص 8 - 3 ؛ ابن اسحاق : السير ، ص 178 . در اين منبع فقط علت بازگشت مهاجران و نام دو تن ( عثمان بن مظعون و ابو سلمة بن عبد الاسد ) آمده ، تعداد بازگشت كنندگان و نيز نام عثمان بن عفان ذكر نشده است .
( 5 ) . ابن هشام : السيرة النبوية ، ج 1 ، ص 8 - 3 .