پس به ناچار بايد علاوه بر آزار كفار ، علل ديگر هم باشد كه مهاجرين را به مهاجرت واداشت ، شايد از همه نزديكتر به ذهن اين باشد كه مىخواستند براى اجراى شعائر و مراسم دينى خود امنيت و آزادى عمل داشته باشند . « 1 » و شايد هم دنبال كسب روزى بودند ؛ زيرا قريش همه راهها را به روى مسلمانان بسته بود و نيز از منابع سيره مىتوان فهميد كه حبشه محلّ تجارت يا طرف تجارت قريش بوده است . « 2 »
بعيد هم نيست كه مهاجرت براى به دست آوردن عرصهء وسيعترى جهت تبليغ و دعوت بوده باشد . « 3 » مونتگمرى وات معتقد است كه در وراى مهاجرت علل نظامى و تجارى در كار است . « 4 »
اما اين سؤال كه چرا حبشه را براى مهاجرت اختيار كردند ، شايد پاسخ آن ، اين سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله باشد كه مسلمانان را اين گونه راهنمايى فرموده و حبشه را بهترين سرزمين براى مهاجرت دانستند . « 5 » سخن حضرت اين بود كه « حبشه فرمانروايى دارد كه در قلمرو او بر كسى ظلم نمىشود . » « 6 » در روايت ديگرى آمده است : « اگر به حبشه مهاجرت كنيد آنجا فرمانروايى هست كه در قلمرو او بر كسى ستم نمىرود و آن سرزمين راستى است » . « 7 »
هامش
( 1 ) . ابن اسحاق : السير و المغازى ، ص 174 ، ابن هشام : السيرة النبوية ، 1 / 244 - 5 ؛ المغازى الزهرى ، ص 96 .
( 2 ) . ابن اسحاق : السير و المغازى ، ص 167 ؛ تاريخ الطبرى ، 2 / 338 - 329 ؛ تاريخ ابن خلدون ، بيروت ، 1401 ه ق ، 2 / 412 - 413 .
( 3 ) . محمود شاكر : مع الهجرة الى الحبشه ، صص 6 - 5 .
( 4 ) .M . Watt Muhammad Prophet and Statswan pp . 76 - 96 .( 5 ) . الزهرى : المغازى ، ص 96 ، ابن سعد : الطبقات الكبرى ، 1 / 203 - 204 .
( 6 ) . ابن اسحاق : السير و المغازى ، ص 213 ؛ موسى بن عقبة : المغازى ، 66 .
( 7 ) . ابن هشام : السيرة النبوية ، 1 / 344 - 345 ، تاريخ طبرى [ منظور از سرزمين راستى ، سرزمين مسيحيت است ، الهجرة إلى الحبشه ، محمد عبد الفتاح عليان ، ص 73 ] .