بسيار دشوار بود . در اين زمان بود كه عدّهاى زير فشار اين سختىها كه اصطلاحا قرآن به آن فتنه مىگويد ، مجبور به ترك اسلام شدند . برخى به شهادت رسيدند و بعضى به سپر تقيه پناه بردند .
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم دريافت كه بايد هرچه زودتر چارهاى بينديشد و اين مشكل بسيار بزرگ را حل كند ، زيرا با سرسختى و لجاجتى كه قريش از خود نشان مىداد اسلام رونق نخست خود را از دست مىداد و اگر اوضاع به همين منوال سپرى مىشد كسى تمايل به اسلام پيدا نمىكرد .
مهمتر آن كه ، افرادى هم كه تازه اسلام آورده بودند دل شكسته و افسرده خاطر مىگشتند و به ارتداد مىگرويدند . در اين صورت چشم انداز خوبى در انتظار اسلام و مسلمانان يا به عبارت بهتر تازه مسلمانان نبود .
براى حل اين مشكل بايد چارهاى انديشيده مىشد و بهترين راهى كه تشخيص داده شد آن بود كه به گونهاى رفتار شود تا مسلمانان از فشار و شكنجه نجات يابند تا جان و ايمانشان برقرار بماند . اين تلقى مورّخان و سيره نويسان نخست از هجرت به حبشه است . ابن اسحاق نوشته است كه مسلمانان به حبشه رفتند « مخافة الفتنة و فرارا الى الله بدينهم » . « 1 »
سخن بلاذرى نيز در آغاز بحث هجرت به حبشه اين است : هربا بأديانهم من مشركى قريش باذن النبى صلى الله عليه و آله و سلّم . آنان با دين خود از دست مشركان قريش با اجازهء محمد صلّى اللّه عليه و إله و سلم به حبشه گريختند . « 2 » خداوند در قرآن ، در سورهء نحل كه در همين حوالى سال پنجم نازل شد ، از وسعت زمين خدا براى حفظ ايمان ياد كرد كه كنايه از لزوم دور شدن از مكه و هجرت بود .
هامش
( 1 ) . السيرة النبوية : 1 / 322
( 2 ) . انساب : 1 / 198