تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( شرح تبصره علامه حلى ) ( فارسى ) — صفحة 440
الثاني البينة و هى عدلان و يثبت ما يوجب الدية كالخطإ و الهاشمة بشاهد و امرأتين او بشاهد و يمين . الثالث القسامة و هي تثبت مع اللوث و هو امارة يغلب معها الظن بصدق المدّعي كالشاهد الواحد فللوليّ معه اثبات الدعوي بان يحلف هو و قومه خمسين يميناً و لو لم يكن للمدّعي قسامة كررت عليه الايمان و لو لم يحلف حلف المنكر خمسين يميناً هو و قومه و لو لم يكن له احد كررت ب : از راه بيّنه و شهادت شهود : 1 - با شهادت دو مرد عادل قتل عمدى ثابت شده و قصاص مىشود . 2 - و اگر قتل موجب ديه باشد نه قصاص با شهادت يك شاهد مرد و دو زن و بلكه با يك شاهد و يك قسم هم قابل اثبات است مانند شهادت به قتل خطائى و يا هاشمه يعنى جراحتى كه موجب شكستن استخوان سر باشد . ج : از راه قسامه : جائى كه قرائن و امارات دلالت كند بر اينكه كسى قاتل است ولى خود او اقرار نكند و دو شاهد عادل هم كه هنگام قتل حاضر باشند و شهادت دهند نباشد . امّا سابقه دشمن و تهديد و آلت قتال در دست قاتل و خونآلوده بودن جامه و امثال آن موجود باشد كه در عصر ما بدان اعتماد مىكنند و موافق آن حكم قتل مىدهند امّا در شرع دليل قتل نيست بلكه لوث ناميده مىشود و البته مدعى يعنى ولى مقتول از آن قرائن يقين مىكند كه قاتل كيست . امّا براى قاضى اجتماع همهء آن قرائن ممكن نيست و ظن قوى حاصل مىشود براى وى و در قسامه مقرر است كه مدّعى و آن عده اولياى مقتول كه قاتل را مىشناسند پنجاه بار قسم ياد كنند كه قاتل همين شخص است چه يكى پنجاه بار قسم ياد كند يا چند تن از خويشان و كسان او با او يار شوند و بهر حال پنجاه