سواهم عتق ثلثهم بالقرعة و لو رتبهم بدء بالاوّل فالاوّل و يجزى فى الرقبة مسماها و لو قال مؤمنة وجب فان لم يوجد عتق من لا يعرف بنصب و لو بانت بالخلاف بعد العتق صح و تصرفات المريض من الثلث و ان كانت منجزة و اما الاقرار فان كان متّهما فكذلك
شرح
48 - و اگر همهء بندگان خويش را آزاد كند و مال ديگر غير از آنها نداشته باشد ثلث آنها آزاد مىشود به قرعه و اگر به ترتيب آزاد كرده باشد ثلث او از آنكه زودتر آزاد كرده حساب مىشود و اين حكم در روايات به تواتر رسيده و دليل قول كسانى است كه منجزات مريض را از ثلث مىدانند .
49 - و اگر وصيت كند كه بندهاى آزاد كنند هر گونه بندهاى كافى است و اگر قيد كند كه مؤمنه باشد بايد مؤمنه آزاد كند و اگر يافت نشود از سنّىهاى غير ناصبى آزاد كند و اگر پس از آزاد كردن خلاف آن ظاهر شود باكى نيست و اين توسعهاى است در باب عتق .
50 - منجّزات مريض : مريض در مرض موت دو نوع تصرفات مىتواند داشته باشد :
1 - تصرفات معلّق به ما بعد الموت يا همان وصيت كه تا به حال تفصيلًا بازگو شد .
2 - تصرفات منجّزه كه بالفعل آنها را انجام مىدهد و آن عبارتست از هر نوع معامله تبرعى است كه مال را به رايگان از دست بدهد مانند وقف : بخشش آزاد كردن بنده ، فروختن به كمتر از قيمت و صلح محاباتى كه وارث را زيان برساند هنگامى كه مريض سخت يا كسى كه به زخم و تصادف و . . . مشرف به مرگ شده و اميد زنده ماندن به دو نيست اين گونه معامله كند از ثلث مال محسوب مىشود و نزد فقها مانند وصيت و يا خود وصيت است چون وصيت در قرآن اعم است از اينكه نزديك مرگ دستور دهد هنگام زندگى او اين كار را بكنند « منجّزات » يا پس از