آيا مى پندارى كه جاحظ اين سخن خداوند متعال را نشنيده كه فرموده است : « و خداوند مجاهدان را بر نشستگان فضيلت و پاداش گران بخشيده است » و گويى اين گفتار خداوند را نشنيده كه فرموده است : « همانا خداوند از مؤمنان جانها و اموالشان را مى خرد كه بهشت براى آنان باشد ، آنان در راه خدا پيكار مى كنند ، مى كشند و كشته مى شوند ، و عدهيى بر آن حق در تورات و انجيل و قرآن » و سپس خداوند اين خريد و فروش را با اين گفتار خود تأكيد كرده و فرموده است : « و چه كسى به عهد خود وفادارتر از خداوند است پس مژده باد بر شما به اين معامله كه انجام مى دهيد و آن كاميابى بزرگ است . » و خداوند متعال فرموده است : « اين بدان سبب است كه آنان را هر تشنگى و رنج و گرسنگى كه در راه خدا برسد و هر گامى بردارند كه كافران را به خشم آورد و هر پيروزى كه نسبت به دشمن يابند ، براى آنان عملى صالح نوشته مىشود . » موقف مردم در جهاد گوناگون است ، و برخى از برخى ديگر فضيلت بيشترى دارند . آن كس كه سوى هماوردان مى رود و ضربههاى شمشير و نيزه را پذيرا مىشود به مناسبت شدت برخورد با دشمن بر دوشهاى آنان سنگين تر از كسى است كه فقط در معركه حاضر شده است ولى پيشروى نمى كند . همچنين آن كس كه در معركهء جنگ حاضر است و پيشروى نمى كند و فقط در جايى ايستاده است كه در تيررس قرار دارد و ممكن است ضربات تير و پيكان به او برسد ، برتر و پر فضيلت تر از كسى است كه در جايى مى ايستد كه از تيررس دور است ، و اگر اشخاص ناتوان و ترسو به سبب ترك جنگ و كمى گشاده دستى در آن مستحق رياست باشند و گفته شود در آن كار شبيه پيامبر ( ص ) هستند ، بايد پربهرهترين افراد براى رياست حسان بن ثابت باشد و اگر قرار باشد فضيلت على عليه السلام ، در مورد جهاد ، به اين بهانه كه پيامبر از همگان كمتر جهاد فرموده است باطل شود ، آن هم به گونهيى كه جاحظ پنداشته است ، با اين قياس ، فضيلت ابوبكر هم در انفاق باطل مىشود ، زيرا پيامبر ( ص ) از همگان كمتر ثروت داشته است .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٧٨