اعراب همانگونه كه در جستجوى پيامبر ( ص ) بودند در جستجوى او مى بودند و او تدبير برخى كارهاى اسلامى و بسيج كردن لشكرها و تجهيز افراد را براى اعزام به سريهها و كشتن دشمنان را عهدهدار مى بود ، يعنى همان كارهايى را كه پيامبر تدبير مى - فرمود او هم بر عهده مى داشت ، شايد جاحظ مى توانست چنين حرفى بزند ، ولى حال ابوبكر چنان است كه مى دانيد و او از همه مسلمانان ضعيف دل تر بوده است و از همه مسلمانان ، عرب را كمتر سوگوار ساخته است ، هرگز تيرى نزد و شمشيرى نكشيد و خونى نريخت و او يكى از افراد دنباله رو بوده است و نه مشهور بوده و شناخته شده و نه جستجوگر و جستجو شونده . بنابر اين چگونه جايز است كه مقام و منزلت او را همچون مقام و منزلت پيامبر ( ص ) قرار داد در جنگ احد پسرش عبد الرحمان همراه مشركان به جنگ آمده بود . ابوبكر او را ديد . خشمگين برخاست و شمشيرش را به اندازه انگشتى از نيام بيرون كشيد ، و مى خواست به مبارزه پسرش برود . پيامبر ( ص ) فرمودند : « اى ابوبكر شمشيرت را غلاف كن و ما را از وجود خودت بهرهمند بدار » ، و پيامبر ( ص ) به ابوبكر اين سخن را نفرمود مگر اينكه مى دانست او شايسته و مرد جنگ و رويارويى با مردان نيست و اگر به جنگ برود كشته خواهد شد .
وانگهى جاحظ چگونه مى گويد : در مباشرت به جنگ و رويارويى با هماوردان و كشتن سران و دليران مشركان فضيلتى نيست و مگر ستون اسلام جز بر اين پايدار شده است ، و آيا دين به چيز ديگرى جز اين كار ثابت و مستقر شده است خيال مى كنى جاحظ اين سخن خداوند متعال را نشنيده كه فرموده است : « همانا خداوند كسانى را كه در صفى استوار كه گويى چون بنيانى محكم هستند در راه او جنگ مى كنند دوست مى دارد » و مقصود از محبت خداوند متعال اعطاى ثواب است ، و هر كس در صف جهاد پايدارتر و كوشاتر و جنگ كنندهتر باشد در پيشگاه خداوند محبوب تر است و معنى افضل هم آن است كه ثواب آن شخص بيشتر باشد و على عليه السلام در اين صورت محبوب ترين مسلمانان در پيشگاه خداوند است كه پايدارترين ايشان در آن صف استوار بوده است . به اجماع همه امت اسلامى هيچگاه از جنگ نگريخته است و با هر هماوردى كه نبرد كرده است او را كشته است .
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٧٧