عثمانيان كه مى خواهد به سود آنان فضائل و مناقب على ( ع ) را رد كند و باطل سازد نا پسند مى شمريم . اما حمزه در نظر ما داراى فضيلتى بزرگ و مقامى جليل است و او سرور همه شهيدانى است كه به روزگار رسول خدا ( ص ) شهيد شدهاند . فضل عمر و زبير و سعد هم قابل انكار نيست ، ولى در آنچه گفته شده است دليلى بر آنكه رتبه على عليه السلام از آنان كمتر باشد يا از غير ايشان فروتر باشد وجود ندارد ، ولى اين سخن جاحظ كه مى گويد « در همه اين فضائل براى على عليه السلام هيچ سهمى وجود ندارد » ، تعصب زشت و ستم نا پسند است و ما پيش از اين دربارهء آثار و مناقب و خصائص على عليه السلام پيش از هجرت امورى را بيان كرديم كه بزرگتر و شريف تر و با فضيلت تر از همهء مناقبى است كه براى اين اشخاص ذكر شده است . وانگهى مورخان و سيرهنويسان مى گويند : همان ضربتى و زخمى كه سعد بن ابى وقاص زد و همان شمشيرى كه زبير كشيد ، موجب اصلى محاصره شدن پيامبر ( ص ) و بنى هاشم در درهء ابو طالب شد و همان موجب آمد كه جعفر ناچار با ياران خود به حبشه هجرت كند . كشيدن شمشير به هنگامى كه هنوز به مسلمانان فرمان شمشير كشيدن داده نشده است جايز نيست . خداوند متعال مى فرمايد : « آيا نمى نگرى و شگفت نمى كنى از حال آنانى كه به ايشان گفته شد هم اكنون از جنگ خوددارى كنيد و نماز را برپا داريد و زكات را بپردازيد ، و چون جنگ برايشان نوشته و مقرر شد برخى از آنان از مردم همانگونه مى ترسيدند كه از خدا .
» بنابر اين روشن است كه براى تكليف اوقات معينى است . گاهى كشيدن شمشير صواب و صلاح نيست و گاهى نه تنها مصلحت كه واجب است . اما گفتار خداوند متعال كه مى فرمايد : « آنانى از شما كه پيش از فتح انفاق كردند . . . » ، ما قبلا در مورد ادعاى ايشان دربارهء انفاق مال ابو بكر توضيح داديم ، اينك هم مى گوييم : خداوند متعال در اين آيه تنها انفاق مال را بيان نفرموده ، بلكه آن را قرين با جنگ و جهاد فرموده است و چون ابو بكر اهل جنگ و جهاد نبوده است ، اين آيه او را شامل نمى شود و حال آنكه على عليه السلام پيش از فتح مكه هم جنگ و جهاد و هم انفاق مال كرده است . جهاد على كه به ضرورى معلوم و قطعى است ، انفاق او هم بر حسب حال و متناسب با فقر و تنگدستى او بوده است و هموست كه با احتياج و نيازمندى خوراك خود را به فقير و اسير و يتيم خورانيده است و
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 371
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص٣٧١