بهذين - يعنى الحسن و الحسين عليهما السلام - على الموت لئلّا ينقطع بهما نسل رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و سلم » ( از سوى من اين جوان را باز داريد تا مرا نشكند . به درستى كه من نسبت به اين دو - يعنى حسن و حسين عليهما السلام - در مورد مرگ بخل مى ورزم تا نسل رسول خدا ( ص ) منقطع و بريده نشود ) .
[ ابن ابى الحديد گويد : ] اگر بپرسى و بگويى : آيا جايز است كه به حسن و حسين و فرزندان ايشان پسران رسول خدا گفته شود مى گويم : آرى ، خداوند متعال در قرآن ايشان را پسران پيامبر نام نهاده و در آيه مباهله فرموده است « فرا خوانيم پسرانمان و پسرانتان را » و جز اين نيست كه در اين آيه معنى « پسرانمان » حسن و حسين است . وانگهى اگر در مورد فرزندان كسى وصيت به پرداخت مالى بشود فرزندان دختر نيز مشمول اين حكم هستند .
خداوند متعال عيسى ( ع ) را ذريهء ابراهيم دانسته و در قرآن چنين فرموده است « و از ذريه ابراهيم داود و سليمان و يحيى و عيسى » . اهل لغت در اين اختلاف ندارند كه فرزندان دختر هم از نسل مرد به شمار مى آيند . و اگر بگويى نسبت به اين آيه كه خداوند مى فرمايد « محمد پدر هيچيك از مردان شما نيست » چه مى گويى مى - گويم : من از تو مى پرسم كه آيا پيامبر پدر ابراهيم فرزند خود و ماريه بوده است يا نه هر پاسخى كه در اين مورد دهى همان پاسخ من در مورد حسن و حسين عليهما السلام است . و پاسخ شامل در اين مورد آن است كه مراد زيد بن حارثه است زيرا اعراب بنابر عادت خود كه بردگان را پسرخوانده خويش مى خواندند و به زيد بن حارثه « زيد بن محمد » ميگفتند و خداوند با اين آيه حكم دوره جاهلى را باطل و از آن نهى فرموده است و گفته است محمد ( ص ) پدر هيچيك از مردان بالغ معروف ميان شما نيست كه كسى را پسر خوانده آن حضرت ندانند نه اينكه آن حضرت پدر كودكان خودش همچون ابراهيم و حسن و حسين عليهم السلام نيست .
اگر بپرسى كه آيا پسر دختر آدمى بر طبق اصل حقيقى پسر شمرده مىشود يا طبق مجاز . ميگويم : هر دو ممكن است كسى مىتواند بگويد آرى ، اصل و حقيقت همين است و گاهى لفظ مشترك ميان دو مفهوم است ولى در يكى از آن دو
جلوه تاريخ درشرح نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: ابن أبي الحديد
ص١٣١