و الشيرج و كل فرعين من اصل واحد كالسمن و الزبد و الجيد و الرديّ و اللحوم تختلف باختلاف الحيوان و كذا الادهان و لو كان الشيء جزافا فى بلد
شرح
مانند روغن و كره كه هر دو از ماست و شير گرفته مىشود و مانند روغن خوب و بد معامله دو فرع با يكديگر يا هر فرعى با اصل هم اگر زياده باشد ربا است و حرام .
7 - در گوشتها اگر از حيوان واحد مثلًا گوسفند باشد ربا مىآيد ولى اگر از حيوانات مختلفه باشد بيع مع التفاضل بلا مانع است مثل يك من گوشت گوسفند به دو من گوشت گاو و . . .
8 - روغنهاى گياهى تابع اصل خود مىباشند و روغنهاى مختلفه دو جنس محسوب مىشوند .
9 - هرگاه جنسى را در شهرى به گزاف [ بدون كيل و وزن و حدسى و تخمينى ] مىفروشند و در شهر ديگر با وزن يا كيل مىفروشند مانند نمك و هيزم و . . . در هر شهرى حكم خود را دارد .
10 - رطب يعنى خرماى تر و تازه را به تمر يعنى خرماى خشك و رسيده نمىتوان معامله كرد و لو مساوى باشند [ بعضىها مطلقا خريدوفروش ميوه خشك را با ميوهء تر جايز نشمردهاند چون ميوه تر پس از خشك شدن كم مىشود ] و در روايات آمده چون رطب پس از تمر شدن از وزن و كيل آن كاسته مىشود و در نتيجه ربا پديد مىآيد .
11 - خريدوفروش گوشت با حيوان و لو همجنس باشند كراهت دارد .
12 - اگر يك درهم و يك مدّ از خرما را به دو درهم يا دو مدّ از خرما بفروشد صحيح است و اين يكى از راههاى فرار از ربا است .
13 - هرگاه كسى از روى جهل به حكم يا موضوع در معامله زيادى از همجنس بگيرد چون جاهل بوده گناهكار نيست ولى شرعاً ضامن است كه مقدار زيادى را به مالك اصلى مسترد كند و اگر مالك از دنيا رفته باشد بايد به ورثه او