على كراهية و كذا غير الربوى الّا ان يكون احد العوضين من الاثمان و الشعير و الحنطة جنس واحد هنا و كذا كلّ شىء مع اصله كالسمسم
شرح
1 - خريدوفروش دو همجنس كه از مكيلات و يا موزونات هم هستند ولى با تساوى نه تفاضل بلا اشكال است اگر نقد معامله كنند و امّا نسيه ربا است و جايز نيست .
2 - هر جنس ربوى را به غير همجنس خود مىتوان فروخت با تفاضل و زياده در يك طرف چه نقداً مثلًا يك من گندم به دو من شير بفروشد و چه نسيه منتهى در نسيه كراهت دارد .
[ نكته : بقول علّامه شعرانى : ربا در نسيه از آنجا پديد مىآيد كه ارزش اموال و امتعه به طلا و نقره سنجيده مىشود و اگر كسى برنج را مثلًا به طلا يا نقره بفروشد چه نقد و چه نسيه نقره در وقت معامله همان است كه پس از پايان مدّت در وقت ادا تسليم مىكنند امّا اگر برنج را با گندم معامله كنند ارزش گندم وقت معامله غير ارزش آن وقت ادا است و شارع مقدس بدان راضى نيست كه مالى بر عهده گيرند و بيشتر يا كمتر ادا كنند ] .
3 - اجناسى هم كه ربوى نيستند مثلًا از معدودات و . . . هستند خريدوفروششان با تفاضل جايز است مگر آنكه احد العوضين از اثمان يعنى نقد [ درهم و دينار ] باشد .
4 - در باب بيع ربوى گندم و جو متّحد و جنس واحد شمرده مىشوند و لو عرفاً يكى نباشند ولى به تعبّد شرعى يكى هستند و لذا بيع يك پيمانه گندم به دو پيمانه جو ربا است .
5 - هر چيزى با اصل و ريشهء خود يك جنس شمرده مىشود و ربا در آن جايز نيست همانند كنجد و اردهشيره كه از كنجد گرفته مىشود .
6 - هر دو فرعى كه از يك اصل گرفته شده نيز همجنس شمرده مىشوند