تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( شرح تبصره علامه حلى ) ( فارسى ) — صفحة 419
امران الاتحاد فى الجنس و الكيل و الوزن و يجوز بيع المثلين متساوياً نقداً و لا يجوز نسيئة و كل ربوى يجوز بيعه بمخالفه نقداً متفاضلًا و نسيئة 1 - زيادى حقيقى و خارجى و به تعبير فقها زيادى عينى مانند اينكه يك من گندم را به دو من گندم بفروشد و يا يك پيمانه گندم را به دو پيمانه بفروشد و نقد تحويل دهند . 2 - زيادى حكمى كه نازل منزلهء زيادى حقيقى است مانند اينكه يك من گندم را به يك من يا يك پيمانه را به يك پيمانه به نسيه بفروشد كه بايع الان تحويل مىدهد ولى مشترى اوّل عيد و سال نو مثلًا و يا به عكس آن كه نامش بيع سلف است . شروط ربا : معاملهء ربوى دو شرط دارد كه با وجود آن دو ربا مىآيد و حرام است و گرنه نه : 1 - اتحاد در جنس يعنى متعاملين دو همجنس را با هم معامله كنند و معيار در اتحاد در جنس عرف است مثلًا عرف هر آنچه را در خارج گندم بر او صدق كند كلمه حنطه بر او اطلاق مىكند و فرق نمىگذارد ميان انواع آن از حيث خوبى و خيلى خوب بودن و متوسط بودن و پست بودن پس اگر يك پيمانه گندم خيلى خوب را با دو پيمانه گندم خيلى پست معامله كند ربا است و حرام ، بنابراين ربا در دو چيزى كه همجنس نباشند مانعى ندارد مثلًا يك پيمانه گندم را به دو پيمانه عدس بفروشند در اينجا تفاضل بلا اشكال است . 2 - عوضين هر دو مكيل يا موزون باشند يعنى از اجناسى باشند كه با كيل و پيمانه كردن يا وزن كردن و كشيدن در ترازو معامله مىشوند پس در اجناسى كه با شمردن يا مشاهده كردن معامله مىشوند ربا نيست و تفاضل بلا مانع است . مسائل بيع ربوى :