بشروط اربعة : النصاب و السوم و الحول و ان لا تكون عوامل
شرح
مىشود و وجه تسميه اين سه تا به نَعم بخاطر اينست كه اينها داراى خير و نعمت هستند و كلمهء نعمت خود مفرد است جمع آن نِعَم به كسر نون و فتح عين و انعُم و نِعمات است ] .
در انعام ثلاثه يعنى شتر و گاو و گوسفند با چهار شرط زكات واجب مىشود :
1 - نصاب : و آن عبارتست از مقدار معيّنى كه تا مال به آن حدّ نرسيده متعلق زكات نمىشود [ كه تفصيلًا حدّ هر يك از اموال تسعه را خواهيم آورد ] .
2 - سوم : كلمهء سوم مصدر سام يسوم سوماً است و در لغت عرب به معناى مطلق رَعى و چريدن است سامت الماشية اي رَعَت امّا در اصطلاح شرع منظور چريدن از غير مملوك است يعنى حيوان از علف بيابان و ملك خدا بچرد نه از علفى كه بدست مالك كاشته و آماده شده و خلاصه بيابانچر باشد .
3 - حول : يعنى علاوه بر شروط فوق بايد از زمانى كه شخص مالك انعام شده تا يك سال تمام [ به معانئى كه قبلًا ذكر شد ] اموال در ملك او باقى مانده باشد و گرنه متعلّق زكات قرار نمىگيرند .
4 - عوامل نباشند : كار كن نباشند بلكه بيكار باشند پس اگر عوامل هستند مثل شتران آبكش كه در قديم بوده و گاوهائى كه براى خرمنكوبى ، شخم زنى و بستن آنها به چرخ چاه براى استخراج آب و . . . به كار گرفته مىشوند متعلّق به زكات نيستند .
[ نكته : معيار در سوم و عوامل نبودن قضاوت عرف است چون ضابطهء معيّن شرعى ندارد ] .
توضيح هر يك از شروط فوق :
اول وارد مىشويم در بيان نصاب هر يك از انعام ثلاثه .
1 - نصاب ابل 2 - نصاب بقر 3 - نصاب غنم .