كتاب المغازى ابن اسحاق در شكل أصلى آن
كتاب المغازى كه ابن اسحاق به عنوان صاحب آن شناخته شده و شهرت او بر پايهء آن استوار گرديده و پس از آنكه همين كتاب را ابن هشام تلخيص و تهذيب نمود ، ابن اسحاق به عنوان مؤلّف و صاحب السيره شهرت يافت ، در اصل و صورت أوّلى بر حسب محتواى تاريخى ، شامل سه قسمت اساسى يعنى مبتدا و مبعث و مغازى بوده است . ولى معلوم نيست كه ابن اسحاق اين سه قسمت را شخصا پى در پى به همين صورت املاء و تقرير كرده باشد ، بلكه بر عكس به احتمال زياد در زمان ابن اسحاق و حتّى پس از آن ، راويان حديث و أخبار ، خود را به رعايت نظم و ترتيبى مقيّد نمىدانستهاند و در هر يك از مجالس روايت اخبار ، قسمتى از معلومات خويش را براى حضّار نقل مىكردهاند . اين فرض از مقايسهء روايت ابن هشام با روايت يونس بن بكير [ 1 ] به دست مىآيد ، چنان كه مثلا ازدواج عبد اللّه با آمنه و ميلاد و رضاع رسول اكرم صلعم از صفحهء 19 تا 28 و قبل از حكايت تبّع ( ص 29 ) آمده است ، در صورتى كه در سيرهء ابن هشام ازدواج عبد اللّه و ولادت و رضاع رسول اكرم صلعم [ 2 ] بعد از حكايت تبّع آمده است . همچنين در روايت يونس در ابتدا ازدواج خديجه عليها سلام و پس از ان قصّهء أحبار يهود و اسلام سلمان [ 3 ] و حديث حمس و حديث بنيان
هامش
[ ( 1 - ) ] نسخهء قرويين طبع پروفسور حميد اللّه ، رباط ، 1366 ( سيرهء ابن اسحاق ) .
[ ( 2 - ) ] سيرهء النبويه ، طبع قاهره ، ج 1 ص 164 تا 177 .
[ ( 3 - ) ] نسخهء قرويين ، ص 59 و 62 و 66 . همچنين در جزء پنجم از همين نسخه ( ص 227 ) پس از خبر مربوط به وفات خديجه عليها سلام أخبار مربوط به تزويج امير المؤمنين عليه السلام و دختران آن حضرت و تزويج عثمان و سپس تزويج پيغمبر صلعم با ساير زوجات خود و پس از ان أخبار مربوط به وقايع ديگر آمده است كه در هيچ يك از اين اخبار توالى تاريخى رعايت نشده است .