سيرهء ابن اسحاق در روايت عبد الملك بن هشام
چنان كه سابقا هم اشاره كردهايم ، أبو محمّد عبد الملك بن هشام بن أيّوب حميرى نحوى متوفّى در سال 218 يا 213 از مردم بصره و مقيم مصر از ادبا و علماى اخبار و نسب و حديث است [ 1 ] كه اصل عربى سيرهء محمّد بن اسحاق را كه كتاب حاضر ترجمهء فارسى آنست ، از طريق زياد بن عبد اللّه بكّائى راوى بلا فصل و مصاحب ابن اسحاق نقل و تهذيب و تلخيص كرده است .
ابن هشام غير از كتاب سيرة رسول اللّه يا السيرة النبويّه تأليفات ديگرى نيز داشته است : يكى از آنها كتابى است در شرح احوال ملوك حمير و داستانهاى مربوط به ايشان كه به نام كتاب التيجان لمعرفة ملوك الزّمان به طبع رسيده ( حيدر آباد 1342 ) و ديگر كتابى است در شرح اشعار سيرهء ابن اسحاق كه غالب مؤلّفان به او نسبت دادهاند و به دست ما نرسيده است .
نقل و تهذيب و تلخيص سيرهء ابن اسحاق مايهء شهرت ابن هشام و جاودان شدن نامش به عنوان مؤلّف سيرة رسول اللّه شده و مانع از ان گرديده است كه او نيز به ماجراى بسيارى از همگنانش كه شايد در پايهء كمترى از ادب و علم و دانش قرار نداشتهاند و تنها نامى از ايشان به جاى مانده دوچار شود ، تا آنجا كه نام ابن هشام كه تهذيب كننده و راوى سيره است با نام مصنّف اصلى آن يعنى ابن اسحاق هم رديف و شناختن هر يك از اين دو تن موقوف به شناختن ديگرى
هامش
[ ( 1 - ) ] براى شرح حال ابن هشام رجوع شود به : دائرة المعارف اسلامى ج 2 ص 824 ( چاپ دوم ، ليدن 1971 ) ، ابن خلكان ، وفيات ( بيروت 1970 ) ج 3 ص 177 شمارهء 380 ، يافعى ، مرآت الجنان ( بيروت 1390 ) ج 2 ص 77 ، سيوطى بغية الوعاة ( قاهره 1384 ) ج 2 ص 215 ، ابن عماد الحنبلى ، شذرات ، ج 2 ص 45 ، جمال الدين قفطى ، انباه الرواة على انباه النحاة ( قاهره 1371 ) ج 2 ص 211 ، دانشنامهء ايران و اسلام ، ص 917 .