الدوام هى المستديرة الّتى يجوز اتصالها دائماً ، فهى غنية عن سائر الحركات العرضية و هى لاتستغنى عن المستديرة فهى أقدم الحركات .
و أمّا أنّ المستديرة أدومها فلما مر أنّ غيرها منقطعة « 1 » إلى سكون لأنه عدمها و هو لكونه عدماً خاصاً يصحبه قوة أو ملكة مفتقرتين إلى قابل زمانى متجدد الوجود يحتاج إلى زمان بعد زمان الحركة الّتى هو يقابلها ، و قد علم أنّ حافظ الزمان هو المستديرة فى المشهور « 2 » .
و أمّا أنها أتمها فلأنها فى نفسها لايحتمل الزيادة فى الكمية « 3 » كباقى الحركات و لا الاشتداد و لا التضعف فى السرعة و البطؤ لما ستعلم فى مباحث الأفلاك « 4 » ، و لأنّ فاعلها و غايتها ليس أمراً محسوساً بل أمر عقلى غير متفاوت فى القرب إليه و البعد عنه لكونه خارجاً عن هذا العالم كما يتفاوت غاية الحركات الطبيعية الأينية و تشتد .
هامش
( 1 ) . حركت مستدير تنها حركتى است كه منقطع نمىشود ، پس ادوم است . كلمهء « ادوم » در اينجا درست نيست ، بايد گفت اين دائم است و بقيه غير دائم .
( 2 ) . با « فى المشهور » اشاره مىكند كه ما داريم بر مبناى ديگران حرف مىزنيم .
( 3 ) . حركت فلك چون دائم است و بلكه غيرمتناهى است زياده در كميت پيدا نمىكند .
حتى معتقد هستند كه حركت فلك سرعت و بُطء هم پيدا نمىكند . هر كدام در هر درجهاى از سرعت كه هست الى الابد به همان حالت باقى مىماند و امكان اينكه كندتر يا تندتر شود نيست .
( 4 ) . در اين فصل مرحوم آخوند دو وعده داده است كه اين دو وعده وفا نشده است به همان دليلى كه مكرر گفتهايم كه اسفار به صورت يك كتاب يادداشت و ناتمام باقى مانده است . خيلى از مباحث را مىگويد در گذشته گفته شد در صورتى كه در آينده مىگويد ، يا مىگويد در آينده مىگوييم در حالى كه در گذشته گفته است . خيلى از ابواب و مباحث مهم را مىگويد در آينده خواهيم گفت در صورتى كه چنين بابى در اسفار موجود نيست .
از جمله در اينجا مىگويد ما در بحث فلكيات خواهيم گفت . در آخر اين فصل نيز مطلب را به مباحث جهات و فلكيات حواله مىدهد در حالى كه اسفار جهات و فلكيات ندارد .
در يك جا مىگويد ما در آينده در مباحث نبوات چنين خواهيم گفت ولى اسفار مباحث نبوات ندارد .