فصل 18
فى تحقيق موضوع الحركة و أن موضوعها هل الجسمام غيره « 1 » .
لمّا علمت أنّ الحركة حالة سيالة « 2 » لها وجود بين القوة المحضة و الفعل المحض يلزمها أمر متصل تدريجى قطعى لاوجود له على وصف الحضور و الجمعية الّا فى الوهم « 3 » يجب أن يكون شىء ثابت بوجه حتى يعرض له الحركه ؛ فإما أن يكون هذا الثابت أمراً بالقوة أو أمراً بالفعل ، و محال أن يكون بالقوة ، إذ ما لا وجود له بالفعل لا يوصف .
هامش
( 1 ) . الاسفار الاربعه ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 18 ، ص 59 .
( 2 ) . دربارهء تعبير « حالة سياله » در ضمن درس [ در جلسهء هجدهم ] به تفصيل توضيح داده شد .
( 3 ) . مرحوم آخوند در اينجا اشارهاى به بحث حركت قطعيه و حركت توسطيه مىكند .
گفتيم كه برخى معتقدند كه آن حركتى كه در خارج وجود دارد حركت توسطيه است كه يك شىء ثابت ، باقى و مستمر است اما شى ءِ سيلانى و ممتد به امتداد زمان كه نامش حركت قطعيه است اصلًا در خارج وجود ندارد . برخى مىگويند حركت قطعيه كه دائماً حادث و فانى مىشود وجود دارد و ما يك امر باقى به نام حركت توسطى در خارج نداريم . قبلًا ديديم كه خود مرحوم آخوند تمايل به اين نظر داشت كه هردو در خارج وجود دارد ؛ يعنى حركت داراى دو حيث است ، از يك حيث امرى است ثابت و مستمر و از حيث ديگر امرى است كه سيلان دارد . ايشان در اينجا بر همين اساس مطلب را بيان كرده است .