جلسهء سى و نهم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
« و ليس تماميته به مجرد الجسمية بل هى مبدء قوته و حامل إمكانه . . . » « 1 » .
بحث ما دربارهء مسئلهء بقاى موضوع در حركت جوهرى و در حركت كمّى بود . گفتيم كه اين مسئله يك معضل بزرگ بوده است ، معضلى كه براى مثل شيخ در باب حركت جوهرى سبب نفى حركت جوهرى شده است و در باب حركت كمّى - با اينكه شيخ منكر حركت كمّى نيست و نمىتواند باشد - سبب شده است كه شيخ نتواند موضوع حركت كمّى را توجيه كند . او تنها چند فرض را مطرح كرده است بدون آنكه خودش به هيچ يك از آنها اعتماد كند و در آخر گفته است كه شايد بعدها ديگران اين معضل را حل كنند .
مرحوم آخوند مىخواهند هم در باب حركت كمّى و هم در باب حركت جوهرى اين مشكل را حل كنند . البته باز اين مطلب را فراموش نكنيم كه در ابتدا ما راجع به اينكه اصلًا چرا در باب حركت نيازمند به فرض موضوع هستيم و آيا در باب حركت جوهرى چنين نيازى وجود دارد يا ندارد ، بحث كرديم و بعد هم شايد .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 25 ، ص 94 .