جلسهء سى و چهارم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
« و أما الذى ذكره الشيخ و غيره فى نفى الاشتداد الجوهرى من قولهم لو وقعت . . . » « 1 » . .
مرحوم آخوند از اينجا اشكالات شيخ بر حركت جوهرى را ذكر مىكنند و جواب مىدهند . مطالب چند جلسهء گذشته را بايد به ياد داشته باشيم تا بتوانيم پيشاپيش جواب اشكالات شيخ را بدهيم . ايشان در « تنبيهٌ و توضيحٌ » سه مطلب را بيان كردند :
مطلب اول : لازمهء حركت اشتدادى اصالت وجود است .
مطلب دوم : انقلاب ذات - يعنى اينكه شىء داراى ذات و ماهيتى باشد و بعد داراى ذات و ماهيت ديگرى شود - در حركات اشتدادى نه تنها ممكن است بلكه واقع مىشود و نوعى تبدل ذات براى شىء واحد صورت مىگيرد .
مطلب سوم : يك نوع شبه تضاد و تناقضى در باب حركت وجود دارد و حركت به نحوى جامع اضداد است . خود حركت يا شىء در حال حركت ، هم واحد است و هم كثير ، هم بالقوه است و هم بالفعل ، هم مستمرالبقاء است و هم دائم الزوال .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 24 ، ص 85 .