جلسهء سى و سوم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
« والثانى : إن السواد لمّا ثبت أن له فى حالة اشتداده او تضعّفه هوية واحدة . . . « 1 » » .
گفتيم كه مرحوم آخوند در « تنبيهٌ و توضيحٌ » سه مطلب اساسى را بيان مىكنند كه هر سه از بحث گذشته دربارهء حقيقت اشتداد استنتاج مىشود . اولين مطلب اصالت وجود است كه در جلسهء گذشته آن را بيان كرديم . خلاصهء آن مطلب اين است كه اشتداد و به تعبير ديگر تكامل جز با اصالت وجود توجيه پذير نيست و بنا بر اصالت ماهيت ، اشتداد و تكامل معنا ندارد و چون اشتداد و تكامل وجود دارد اين دليلى بر اصالت وجود و اعتباريت ماهيت است . در اينجا مرحوم آخوند نمىگويند كه بنا بر اصالت ماهيت ، حركت مطلقاً توجيه پذير نيست ؛ فعلًا به اين جهت كارى ندارند .
بيانى جديد از برهان گذشته
بيان مطلب اين است كه اگر تغييرى كه پيدا مىشود به نحو اشتداد باشد معنايش اين است كه مرتبهء بعدى از يك نظر عين مرتبهء قبلى و از يك نظر غير از آن است . مرتبهء .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 24 ، ص 84 .