جلسهء سى و يكم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
« و اعلم أن الحركة كما ذكرناه مراراً هى نفس خروج الشىء من القوة الى الفعل . . . « 1 » » .
مرحوم آخوند در اينجا وارد مطلبى مىشوند كه ظاهراً علت طرح آن اين است كه اين مطلب مقدمهاى است بر رفع اشكالاتى كه امثال شيخ بر حركت جوهرى وارد كردهاند . اين مطلب كه در دو فصل پيش هم به مناسبت بحث دربارهء نسبت حركت و مقولات ذكر شده بود اين است كه حركت ، نفس خروج شىء از قوه به فعل است نه چيزى كه به سبب آن ، شىء از قوه به فعل خارج مىشود .
يك وقت چنين تعبير مىكنيم كه حركت سبب خروج شىء از قوه به فعليت مىشود . مثلًا مىگوييم وقتى جسم در مكان حركت مىكند اين حركت سبب مىشود كه أينهاى بالقوهء جسم تبديل به أينهاى بالفعل شود و حركت سبب خروج جسم است از أين بالقوه به أين بالفعل . چه بسا كسى نه فقط نسبت به موضوع بلكه نسبت به خود مقوله هم اين تعبير را بكند و بگويد حركت سبب خروج مقوله از مرحلهء قوه به مرحلهء فعليت است . در هر حال اين حرف غلط است ، زيرا ما دو چيز نداريم يكى .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 24 ، ص 81 .