تحقيق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
جلسهء سىام
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
فى تحقيق وقوع الحركة فى كل واحدة من هذه المقولات الخمس .
« أمّا الأين فوجود الحركة فيه ظاهر ، و كذا الوضع فإنّ فيه حركة كحركة الجسم المستدير » « 1 » . .
اين فصل مانند فصل قبل دربارهء اين مطلب است كه در كدام يك از مقولات ، حركت ممكن الوقوع است و در كدام يك ممكن الوقوع نيست . در فصل پيش دربارهء چهار مقوله كه حركت در آنها ممكن نيست بحث كرديم و در اين فصل دربارهء مقولاتى بحث مىكنيم كه حركت در آنها واقع مىشود ، يعنى أين ، وضع ، كم ، كيف و پنجم جوهر كه محل اختلاف مرحوم آخوند با ديگران است .
مرحوم آخوند مىگويد اينكه حركت در مقولهء أين صورت مىگيرد ، ظاهر و محسوس است و قهراً محل خلاف هم نيست . در حركت مكانى يا « نقْلة » كه امروزه گاهى از آن به « حركت انتقالى » تعبير مىشود جسم به تمام وجودش تمام مكان خود را رها كرده و مكان ديگرى را اشغال مىكند .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 24 ، ص 80 .