حركت در چه مقولاتى واقع مىشود . و در چه مقولاتى واقع نمىشود ؟
جلسهء بيست و هفتم
بسم اللَّه الرحمن الرحيم .
فى تعيين أنّ أىّ مقولة من المقولات تقع فيها الحركه و أيها لم تقع فيها .
« و اعلم أن الحركة لكونها ضعيفة الوجود تتعلق بأمور سته : الفاعل و القابل و . . . » « 1 » . .
بحث اين فصل در اين است كه آيا در همهء ده مقولهء ارسطويى حركت ممكن است ؟
اينكه مقولات چه تعداد هستند در اين بحث تأثيرى ندارد ولى ما بحث را در مورد مقولات عشر مطرح مىكنيم . آيا در همهء اين ده مقوله مىتوان متحركى فرض كرد كه نسبتش با آن مقوله به حيثى باشد كه بتوان در هر آن ، فردى از مقوله را انتزاع كرد ؟
اگر بخواهيم آن را در مورد جوهر پياده كنيم چنين مىگوييم كه آيا ممكن است متحركى داشته باشيم كه در هر آن ، فردى از جوهر از آن قابل انتزاع باشد ؟ البته اگر حركت ، اشتدادى باشد در هر آنى نوع و ماهيت جداگانهاى نيز قابل انتزاع است .
مرحوم آخوند مطلب را اين گونه عنوان مىكند كه حركت به اين دليل كه به قول ايشان ضعيف الوجود است به شش چيز تعلق دارد ؛ يعنى حركت بدون اين شش .
هامش
( 1 ) . اسفار ، ج 3 ، مرحلهء 7 ، فصل 23 ، ص 75 .