طبيعت تعلق دارد عين حركت است ، ولى طبيعت خودش وابسته به ماوراى خودش است و ماوراء طبيعت محرك طبيعت است . اين به چه معناست ؟ به معنى اين است كه ماوراى طبيعت موجد طبيعت است و موجد نحوهء وجودى است كه آن نحوهء وجود عين سيلان است .
اگر مىگوييم ماوراء الطبيعه به عنوان علت فاعلى ، محرك طبيعت است نبايد تصورمان نظير تصورى باشد كه غالباً فرنگيها دارند . بسيارى از فرنگيها تصورشان از محرك بودن ماوراء طبيعت نسبت به طبيعت اين است - و خيال كردهاند ديگر الهيون هم نظرشان اين است - كه قوهاى در ماوراى طبيعت وجود دارد كه با يك انگشتى كه به طبيعت مىرساند طبيعت را به حركت در مىآورد . مثل همان مثال عاميانهاى كه مىگويند عالم طبيعت حكم چرخ يك پيرزن را دارد و ماوراء الطبيعه يعنى آن دستى كه اين چرخ را به حركت درمىآورد . اين كه مىشود همان « محرك على سبيل المباشرة » ، چون معنايش اين است كه طبيعت در ذات خودش مثل همان چرخ نخريسى امرى ساكن است و يك نيروى خارجى مىآيد اين شىء ساكن را حركت مىدهد و حركت را عارض آن مىكند . اغلب فرنگيها تصورشان اين گونه است و مدعى هستند كه ارسطو هم كه قائل به محرك اول بوده چنين نظرى داشته
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 165
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٦٥