بحثى دربارهء عنوان فصل
فصل دوازده كه گذشت عنوان فصل اين بود « فى اثبات المحرك الاول » . آن عنوان با نيمى از عنوانى كه در اينجا آمده يكى است ، چون فرق نمىكند كه تعبير « فى اثبات المحرك الاول » باشد يا « فى اثبات محرك عقلى » . آن محرك اولى كه مىخواهند اثبات كنند محرك لايتحرك است كه مقصودشان محركى است كه مجرد تام باشد و محركى كه مجرد تام باشد در اصطلاح فلاسفه يعنى عقل . قهراً ممكن است اين سؤال مطرح شود كه چگونه است كه اين فصل در نيمى از عنوان خودش تكرار فصل دوازدهم است ؟ قبلًا عرض كردهايم كه يك نوع بىانضباطيهايى در اسفار هست ، ولى بىانضباطى در اينجا فقط از نظر عنوان است . در فصل دوازدهم اگرچه عنوان فصل « فى اثبات المحرك الاول » بود ولى تمام مطلب اساسىاى كه در آن فصل مطرح شد اين بود كه « كل متحرك له محرك غيره » و قبلًا گفتيم كه بهتر اين بود كه عنوان فصل دوازده « فى اثبات أن كل متحركٍ له محركٌ غيره » مىبود .
قبلًا عرض كرديم كه نظريهء معروف محرك اول ارسطويى مبتنى بر اثبات چهار اصل است كه تا آن چهار اصل اثبات نشود محرك اول و به تعبير ديگر محرك عقلى اثبات نمىشود . يكى از اصولى كه از مبادى اثبات اين برهان است اين است كه « كل متحركٍ له محركٌ غيره » . بنابراين عنوان فصلى كه الآن داريم مورد بحث قرار مىدهيم ( فى اثبات محرك عقلى ) با معنون خودش بهتر تطبيق مىكند تا عنوان فصل دوازده .
به هرحال مقصود روشن است ولى براى اينكه اشتباه نكنيم خوب است دقت كنيم كه عنوانها با معنونها منطبق هستند يا نه .
ديديم اين فصل دو عنوان دارد : يكى « فى تقسيم القوّة المحركة » و ديگر « فى اثبات محرك عقلى » . قسمت اول را مرحوم آخوند خيلى مختصر بحث كرده است و با يك اشارهء گذرا از آن رد شده و اين براى اين است كه مرحوم آخوند بحث تقسيم قوّهء محركه را مقدمهء قسمت دوم قرار داده است . گرچه در عبارت ايشان تصريح به اين مطلب نيست ولى وقتى روح مطلب را بشكافيم مىفهميم كه بخش اول را براى اين در اين فصل وارد كرده كه عنوان دوم را بتواند توضيح بدهد .