ثانياً تقدم و تأخر زمانى هم محسوس نيست ولى هركسى آن را درك مىكند .
درميان اشياء ، آن چيزى را كه عجالتاً آن را « زمان » مىناميم مثلًا ديروز و امروز را درك مىكنيم . ديروز و امروز را به صورت دو امتدادى كه به يكديگر متصل هستند درك مىكنيم ؛ و بعلاوه يك رابطهاى ميان ايندو قائل هستيم كه مىگوييم ديروز قبل از امروز است و امروز بعد از ديروز است . آيا اين قبليت و بعديت يك امر قراردادى اعتبارى است ؟ .
مسلّم است كه اينچنين نيست . اصلًا فرق بَعد زمانى و بعد مكانى در همين است .
در بَعد مكانى بعد هست ولى قبليت و بعديت ذاتى وجود ندارد . اگر قبليت و بعديت باشد قراردادى و مقايسهاى است . مثلًا نمىتوانيم بگوييم اينجا قبل از آنجاست ، و نيز نمىتوانيم بگوييم آنجا قبل از اينجاست . بله ، اگر اينها را با مقايسه با يك شىء معين درنظر بگيريم آن وقت مىتوانيم بگوييم اين قبل از اينجاست و آن
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 504
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٠٤